Dewi Sartika

Dewi Sartika
Carèta oḍi'
Èlahèraghi	4 Ḍèsèmber 1884 ; Cicalengka (id)
Sèdhâ	11 Sèptèmber 1947 (62 taon); Tasikmalaya (id)
Kalakoan
Karjâ	Aktivis hak wanita (id)
	Penghargaan (id) (11 Ḍèsèmber 1996) Pahlawan Nasional Inḍonèsia; Orde Oranye-Nassau ;

Radhin Dèwi Sartika otabâ Dèwi Sartika (Bhâsa Sonḍhâ: ᮛᮓᮦᮔ᮪ ᮓᮦᮝᮤ ᮞᮁᮒᮤᮊ, Madhurâ: ꦢꦺꦮꦶꦱꦂꦠꦶꦏ) (Lahèr 4 Ḍèsèmber 1884-11 Sèptembèr 1947) iyâ arèya advokat bân toko perintis panḍiḍighân ḍâ' ka bâbinè'. Dewi Sartika aropa'aghi sala sèttong orèng binè’ Inḍonèsia sè palèng kalonta. Dewi èangghâp mènangka pahlawan Nasional Inḍonèsia sarèng pamarènta Inḍonèsia è taon 1966.

Biografi

Dèwi Sartika lahèr ḍâri kalowarga Sondhâ sè kalonta, ya'ni R. Rangga Somanegara bân R. A. Rajapermas è Cicalèngka neng 4 Ḍèsèmber 1884.^[1]^[2] È bâkto kènè', Dewi amaèn peran dhâddhi ghuruh bilâ la lobâr sakola bi' ca-kancana.^[1]^[3] Saampona ramana sèdhâ, Dewi neptep sareng anomma. Sartika asakola sè cocok kalabân bhudhâjâ Sonḍhâ, maskè sabelluna Dewi ampon narèma pangaonèng bhudhâjâ bârâ’.^[4] È taon 1899, Dewi ngallè ka Bandung.^[3]

Neng 16 Jânuwari 1904, Dewi aghâbây sakola sè anyama Sakola Istri è Pendopo Kebhupatèn Bandung, Radhin Adipati Aria Martanagara. Sakola nèka pas èallè ka Jhâlân Ciguriang bân aobâ nyama dhâddhi Sakola Kaoetamaan Istri (bhâsa Inḍonèsia: Sekolah Keutamaan Perempuan) è taon 1910.^[5]^[6] Sartika ngajhâraghi orèng binè’ maca, nolès, ngètong, pandidighân aghâma bân pan-brâmpan katrampilân laèna. Neng taon 1912, la bâḍâ sanga’ sakola sè kasebbâr è Jhâbâ Bârâ’ , pas terros maju dhâddhi sakola è sabbhân kottha bân kebhupatèn neng taon 1920.^[4] È Sèptèmbèr 1929, sakola nèka aobâ nyama dhâddhi Sakola Radhin Dèwi.^[4]

Sakola Radhin Dèwi terros maju. Neng jhâman penjajahan Jeppang, bâḍâ atoran anyar jhâ' sakabbina sakolaan kodhu èobâ nyamana dhâddhi Sakola Rakyat. Sakola Radèn Dewi pas noro' èobâ nyamana dhâddhi Sakola Rakyak Gadis No. 29 bân kurikulumma ètettepaghi Pamarènta Jeppang. Tapè, neng bâkto penjajahan Jeppang sakola rèya baḍâ kakorangan pèssè bân pakakas.

Samarèna Inḍonèsia mardhika, Dèwi Sartika molaè sakè'. Bilâ bâḍâ Agresi Militer Bâlândhâ è ḍâlem bâkto kamardhikaan, Dewi kapaksa ngallè ka Tasikmalaya. Dèwi Sartika sèdhâ neng taon 11 Sèptèmber 1947 è Cineâm bân èkobhuraghi è ka’ḍissa. Saampona kabâḍâ'ân aman, kobhurna èallè ka Jâlân Karang Anyar, Banḍung.^[4]^[7]

Bâkto ngoḍâ

Dèwi Sartika iyâ arèya pahlawan Nasional Inḍonèsia sè èkennal kalabân kontribusina è ḍâlem panḍiḍighân rèng binè' è tana Sondhâ. È bakto ghi' ngoḍâ la bâḍâ pangaro lingkungan sè abentuk mènangka dhâddhu pejuang panḍiḍighân. Dewi lahèr 4 Ḍèsèmber 1884 è Cicalengka, Kabhupatèn Banḍung, ḍari pasangan Radèn Rangga Somanagara bân Radèn Ayu Rajapermas. Asal kalowargana ḍari kalangan priyayi Sondhâ, sè merri' Dèwi Sartika jhâlân ka panḍiḍighân, ghâpanèka sè rang-rang èkaollè bi' rèng binè' è bâkto jârèya.^[8]

Sajjhek ngoḍâ, Dèwi Sartika la anḍi' minat sè rajâ è bâgiyân panḍiḍighân. È bâkto bâḍâ è Banḍung abhâreng pamanna, Patih Banḍung, madhâddhiyaghi Dewi segghut ajelling carana ajhâr na'-kana' Bâlândhâ è sakola'an. Rassa terro taowa rèya aghâbây Dèwi Sartika nyoba' ngajhârraghi keterampilan maca, nolès, bân ngètong ḍâ' na'-kana' è romana. Maskè è ḍâlem lingkungan sè serba terbatas bân aghuna'aghi peralatan sederhana akadhi buku tolès, Dewi berhasil ngajhâr dhâsar panḍiḍighân.^[9]

Sokongan ḍâri kalowargana sè berpanḍiḍighân tor kapènteranna, madhâddhiyaghi Dèwi Sartika sajân anḍi' tèkad ka'angghuy aperjuanganghi panḍiḍighân ka'angghuy rèng binè'. Maskè ngadepaghi tantangan sè rajâ, Dewi parcajâ jhâ' panḍiḍighân aropa'aghi kunci ka'angghuy abhibhâsaghi rèng binè' ḍari keterbatasânna sè èpaksa'aghi bi' buḍâjâ bân adat istiadat è bâkto jârèya. È taon 1904, Dewi maddhek sakola'an ghâbây rèng binè' sè kapèsân è Jhâbâ Bârâ' ya'ni Sekolah Istri è Pendopo Kabupatèn Banḍung. Sakola'an rèya kantos berkembang bân dhâddhi inspirasi ka'angghuy lahèrra sakola'an-sakola'an ka'angghuy rèng binè' laènna è Inḍonèsia.^[10]

Lahèr ḍari kalowarga sè kalonta è tana Sondhâ, Dèwi Sartika ngaollè panḍiḍighân sè bhâghus è bâkto jârèya. Dewi ajhâr è sakola dhâsar è Cicalengka. Sajjhek ngoḍâ, la nunju'aghi minatdhâ sè rajâ è dhunnya panḍiḍighân. Samarèna molè sakola, Dewi bân ca-kancana senneng amain la-sakola'an, samantara Sartika ngoḍâ senneng dhâddhi ghuru.^[11]

Sartika ngoḍâ ta' coma èn-maènan dhâddhi ghuru tapè jhughân ngajhâr kemampuan dhâsar, akantha nolès, maca bân ngètong. Saèngghâna è bâkto Sartika omor 10 taon, Cicalengka cokop èparammè kalabân kamampuân maca tolèsân ḍâri na'-kana' pembantu kepatihan.^[12]

Parjhuwangan ḍâlem maddhek sakola'an

Sartike sè lahèr è kalowarga patih dhâddhi kalabbhiyân otabâ kaistimèwaan sè ta' bisa èkaandi' na'-kana' sabâjâna. Tapè hal rèya ta' abit sabâb bâḍâ kadhâddhiyân sè cè' seḍḍhina ḍâ' kalowargana neng taon 1893. È bâkto rowa, ramana Sartika ètodhu noro' ḍâlem masang dinamit. Dhâddhi pas èbuwâng ka Tèrnate abhâreng binina, R. A Rajapermas. Bân polè, sakabbhina artana kalowargana èkala' bân pamarènta. Kadhâddiyân rèya pas dhâddhi èlangnga kaistimèwaan kalowargana, maskè sabelluna kalowarga patih.

Kadhâddhiyân rèya maksa Sartika kaangghuy neng-neng bân ètètèp ka tarètanna èbhuna, ya'ni Radhin Demang Suria Karta Hadiningrat (Patih Afdeling Cicalengka). Oḍi' mènangka "ana' tètèbhân" pas ngaollè kabhidhâ'ân è ḍâlem pendidigânna.

Panèngghâlân

Nyama Dèwi Sartika èghunaaghi kaagghuy nyama jhâlân è sakolana.^[1] Sakola Keutamaan Istri iyâ arèya sala sèttong tonggak penting è ḍâlem sajhârâ panḍiḍighân rèng binè' è Inḍonèsia, khosossa è Jhâbâ Bârâ'. Sakola rèya èbangun bi' Dèwi Sartika, seorang pahlawan nasional Inḍonèsia sè è kasohor polana perjuanganna è ḍâlem mamajuwaghi panḍiḍighân ka'angghuy rèng binè'.^[13]

Sajjhek ghi' ngoḍâ Dèwi Sartika lèbur ka panḍiḍighân. Terinspirasi bi' panḍiḍighân Bârâ' sè èkennalaghi bi' penjajah Bâlândhâ. Dèwi Sartika molaè sadar pentèngnga panḍiḍighân ka'angghuy rèng binè', sè bâkto jârèya ghi' sanget terbatas. Rèng binè' segghut èyajhârè keterampilan domèstik tanpa aksès ḍâ' èlmo pengetahuan formal.

Karja

Dewi èparèngè gelalr Orde van Oranje-Nassau è arè lahèr ka-35 Sakola Koetamaan Isteri mènangka perhargaan attas jhâsana ḍâlem ajuwangaghi panḍiḍighân.^[4]^[7] È 1 Ḍèsèmber 1966, Dewi dhâddhi Pahlawan Nasional.^[6]^[7] È taon 1906, Dewi akabin sareng Radhin Kanduruhan Agah Suriawinata sè aropaaghi ghuru ḍâri Sakola Karang Pamulang.^[4]

Sombher

1 2 3 Aning S. 2005, hlm. 65
↑ Agustina 2009, hlm. 41
1 2 Sudarmanto 2007, hlm. 154
1 2 3 4 5 6 Agustina 2009, hlm. 42
↑ Aning S. 2005, hlm. 65–66
1 2 "Dewi Pendidikan dari Cicalengka". tokohindonesia.com. È arsipaghi ḍâri vèrsi asli tangghâl 2016-03-03. Èaksès tangghâl 22 Januari 2023.
1 2 3 Aning S. 2005, hlm. 66
↑ Maulid, Pijar. "Analisis feminisme liberal terhadap konsep pendidikan perempuan (studi komparatif antara pemikiran Dewi Sartika dan Rahmah El-Yunusiyyah)." Diarsipkan 2025-12-19 di Wayback Machine. Jurnal Riset Agama 2.2 (2022): 602-631. Diaksès 2025-12-04.
↑ Zuraidah, Zuraidah, et al. "Pembentuan komunitas literasi di pos PAUD Dewi Sartika II Sumbersari Malang." (2018). Diaksès 2025-12-04.
↑ Aeni, Andrea Dinurul, and Miftahul Habib Fachrurozi. "Gerakan emansipasi perempuan dalam bidang pendidikan di Jawa Barat pada awal abad kedua puluh." Bihari: Jurnal Pendidikan Sejarah dan Ilmu Sejarah 5.1 (2022). Diaksès 2025-12-08.
↑ Pinontoan, Denni HR. "Perempuan Minahasa melawan kolonialisme: Perjuangan Maria Walanda Maramis dan pikat di bidang pendidikan dan politik." Vol. 4. Pusat Kajian Kebudayaan Indonesia Timur, 2022. Diaksès 2025-12-08.
↑ Chafan, Auda Jamaluddin. "SEJARAH PEMIKIRAN RADEN AJENG KARTINI DAN DEWI SARTIKA TENTANG KONSEP PENDIDIKAN PEREMPUAN." REPOSITORY STKIP PGRI SIDOARJO (2023). Diaksès 2025-12-08.
↑ Nurhasanah, Anah, and Putri Rizqiyatul Fadilah. "PERAN RADEN DEWI SARTIKA DALAM PENDIDIKAN KAUM PEREMPUAN,(1904-1920)." Jurnal Intelek Insan Cendikia 1.10 (2024): 6954-6961. Diaksès 2025-10-12.

[:0-1] 1 2 3 Aning S. 2005, hlm. 65

[2] Agustina 2009, hlm. 41

[:1-3] 1 2 Sudarmanto 2007, hlm. 154

[:2-4] 1 2 3 4 5 6 Agustina 2009, hlm. 42

[5] Aning S. 2005, hlm. 65–66

[:3-6] 1 2 "Dewi Pendidikan dari Cicalengka". tokohindonesia.com. È arsipaghi ḍâri vèrsi asli tangghâl 2016-03-03. Èaksès tangghâl 22 Januari 2023.

[:4-7] 1 2 3 Aning S. 2005, hlm. 66

[8] Maulid, Pijar. "Analisis feminisme liberal terhadap konsep pendidikan perempuan (studi komparatif antara pemikiran Dewi Sartika dan Rahmah El-Yunusiyyah)." Diarsipkan 2025-12-19 di Wayback Machine. Jurnal Riset Agama 2.2 (2022): 602-631. Diaksès 2025-12-04.

[9] Zuraidah, Zuraidah, et al. "Pembentuan komunitas literasi di pos PAUD Dewi Sartika II Sumbersari Malang." (2018). Diaksès 2025-12-04.

[10] Aeni, Andrea Dinurul, and Miftahul Habib Fachrurozi. "Gerakan emansipasi perempuan dalam bidang pendidikan di Jawa Barat pada awal abad kedua puluh." Bihari: Jurnal Pendidikan Sejarah dan Ilmu Sejarah 5.1 (2022). Diaksès 2025-12-08.

[11] Pinontoan, Denni HR. "Perempuan Minahasa melawan kolonialisme: Perjuangan Maria Walanda Maramis dan pikat di bidang pendidikan dan politik." Vol. 4. Pusat Kajian Kebudayaan Indonesia Timur, 2022. Diaksès 2025-12-08.

[12] Chafan, Auda Jamaluddin. "SEJARAH PEMIKIRAN RADEN AJENG KARTINI DAN DEWI SARTIKA TENTANG KONSEP PENDIDIKAN PEREMPUAN." REPOSITORY STKIP PGRI SIDOARJO (2023). Diaksès 2025-12-08.

[13] Nurhasanah, Anah, and Putri Rizqiyatul Fadilah. "PERAN RADEN DEWI SARTIKA DALAM PENDIDIKAN KAUM PEREMPUAN,(1904-1920)." Jurnal Intelek Insan Cendikia 1.10 (2024): 6954-6961. Diaksès 2025-10-12.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]