Tortor

Tortor panèka tarian traḍisional Batak sè asalla ḍâri Propènsi Somattra Ḍâjâ, meliputi ḍaèra kabhupatèn Tapanuli Lao', Humbang Hasundutan, Toba, Samosir, Tapanuli Tengnga, Tapanuli Lao', Mandailing Natal, sareng Simalungun. Tortor panèka bâgiyân sè penting ḍâlem upacara adhât (ulaon adat) maghârsarè Batak. Lebât Tortor, orèng Batak ngatorraghi pangarep sareng ḍua'na. Sikap sareng perasaânna lèbât Tortor malolo acerminaghi kabâḍâ'ân tor situasi sè èalamè.

Ètimologi

Nyama “Tortor” asalla ḍâri monyèna hentakan soko ka lantai roma adhât Batak, se ekaghâbay ḍâri kaju, saèngghâ makalowar sowara sè amonyè “tor, tor”.

Sajhârâ

Tortor panèka tarian ḍâri maghârsarè Batak sè èperkiraaghi ampon bâḍâ è ḍâlem kabuḍâjâ'ân Batak molaè ra-kèra abaḍ ka-13. Artèna simbol-simbol è bhân-sabbhân gerrakan Tortor ngaghunghè artè sè ajellassaghi cara prosès ngarghâè tor aparèng kahormatan antar marga mènangka bhângon hubungan sè beccè'. È ḍâlem unsur-unsur kekerabatan marghâsarè Batak antara hulahulahula, dongan sabutuha, sareng boru gerrakan sadhâjâ panèka ajellassaghi prosès kasebbhut lèbât simbol gerrakan sè bhâkal èlakonè sareng panortor.

Ciri khas

Tortor panèka sala sèttong tarian upacara sè èlakoni kalabân musik gordang. Sacara fisik, tortor panèka tarian, namong artèna lebbi ḍâri coma sakeḍḍar gerrakan-gerrakan nojjhuaghi jhâ' tortor panèka alat komunikasi, è ka'ḍimma gerrakan-gerrakan panèka adhâddhiyaghi interaksi antara peserta upacara. Gerrakan-gerrakan dâlem tarian tortor èsebbhut manortor.

Tortor sareng musik gondang sami kalabân ḍuwâ’ sisi koin sè ta’ bisa èpèsa. Sabellunna alaksanaaghi acara, sacara tabukka', lebbi awwâl toan roma (hasuhutan) ngalakonè upacara khusus sè ènyamaè 'mambuat tua ni gondang' nyo’on bherkat ḍâri gondang sabangunan. Praktèk panèka sè èangghep animistik samangkèn ètojjhuaghi ka Gustè Allah kaangghuy aberkadhi acara panèka.

È ḍâlem alampa’aghi tarian ka’ḍinto, sala sèttong ḍâri hasuhutan bhâkal mènta ḍâ’ para pamaèn gondang kalabân oca’ sè sopan tor santun akadhi è bâbâ panèka: “Amang pardoal pargonci”:

1. "Alualuhon ma jolo tu ompungta Debata Mulajadi Nabolon, na Jumadihon nasa na adong, na jumadihon Manisia dohot sude isi ni portibion."
2. “Alualuhon ma muse tu sumangot ni ompungta sijolojolo tubu, sumangot ni ompungta paisada, ompungta paidua, sahat tu papituhon.”
3. “Alualuhon ma jolo tu sahala ni tokoh amanta raja na clay nalolo.”

Saamponna marè sèttong parnyo’onan ros-terrosan ètoro’è kalabân pokolan gordang kalabân ritme tertentu ḍâlem pan-saponapan bâkto. Saamponna parnyo’onan/panggilan ka’ḍinto berhasil èlaksanaaghi kalbân saè maka bhârisân kalowarga suhut sè ampon siap alampa’agi manortor (tari) ngator posisina kaangghuy molaè tarian.

Macem-macem parnyo'onan sè bhâkal ènyanyiaghi èngghi panèka: Parnyo'onan ḍâ' para dewa sareng arwah leluhur ghâbây kalowarga suhut sè mabâḍâ acara èparèngè kasalamadhân, kama'moran, kasennengngan, tor rejhekkè sè bânnya', sarebg upacara adhât sè bhâkl èlaksaanghi dhâddhi sombherre bherkat kaangghuy suhut, tor sakabbhina kalowarga, sarta para tamoy.

Bhân-sabbhân penari tortor kodhu ngangghuy ulos (alat upacara traḍisional Jhâbâ) tot ngangghuy pakakas musik / gondang (Uninguningan). Bânnya' tabu sè ta' ollè èlakonè è bâkto penampilan manortor akadhi tanangnga penari kodhu ta' alèbâdhi bâtâs lebbi ḍâri tèngghina bhâu, manabi Ngalakone jârèya nandha'aghi siap hal ka'rowa èlakonè artèna penarè ampon siap nantang sèra bisaos è ḍâlem èlmo dhukin, otabâ addhu pèncak silat (moncak), otabâ addhu kakowatan rohani tor salaènna.

Tarian tortor èghunaaghi mènangka sarana kaangghuy nyampaiaghi rassa saè ḍâ' roh leluhur otabâ orèng sè èhormatè (tamoy), tot èsampaiaghi lèbât tarian kaangghuy nojjhuaghi rassa hormat.