Sisingamangaraja XII
 | |
| Carèta oḍi' | |
|---|---|
| Èlahèraghi | 18 Fèbruwari 1849  |
| Sèdhâ | 17 Junè 1907 (58 taon) |
| Kalakoan | |
| Karjâ | Pejuang perlawanan (id)  |
| Bhâlâ | |
| Pasangan nikah (id) | Sailan Sagala (id) |
| Pottra | Raja Buntal Sinambela (id) Patuan Nagari Sinambela (id) |
Penghargaan (id)
| |
Sisingamangaraja XII, sè asma lanjhânga Patuan Bosar Sinambela ginoar Ompu Pulo Batu lahèr è tangghâl 18 Februari 1845 bân sèdhâ è tangghâl 17 Juni 1907, panèka Rato/Immat è Karajaan Toba bân pahlawan sè aperrang moso Bâlândhâ. Salèrana ènyata'aghi Pahlawan Nasional Inḍonèsia sareng pamarènta Inḍonèsia è tangghâl 9 November 1961, adhâsar Kepotosan Presiḍen Nomor 590/1961.
Asalla èkobhur è Tarutung, Tapanuli Lao', sabellunna èpinḍa ka Soposurung, Balige, Toba è taon 1953.[1]
Nyama bân Ghellâr
[beccè' | beccè' sombher]Sisingamangaraja XII lahèr Patuan Bosar Sinambela. Salerana ogghâ tahta taon 1876 kaangghuy agantè ramana, Sisingamangaraja XI, Rato Sohahuaon Sinambela. Mènangka orèng Singamangaraja, Patuan Bosar Sinambela jhughan ngabdhi mènangka rato-imam. ḍâri Patuan Anggi Sinambela, Sisingamangaraja XII narèma pahompu panggoaran sè anyama Pulo Batu Sinambela, kalabân hal ka'ḍinto Sisingamangaraja XII anḍi' ghellâr Ompu Pulo Batu Sinambela.
Asal
[beccè' | beccè' sombher]Sisingamangaraja toronan ḍâri toronanna Siraja Oloan. Rato Oloan kaaghungan pottra kaennem: Naibaho, Sihotang, Bakkara, Sinambela, Sihite, ban Simanullang
Saterrossa, Sinambela kaaghungan pottra katello, sala settong èngghi panèka Rato Bona Ni Onan. Rato Bona Ni Onan abinè orèng Pasaribu. Pottrana Rato Bona Ni Onan panèka Rato Manghuntal, sè saterrossa molaè ḍinasti Singamangaraja mènangka Sisingamangaraja I.[2]
Panobatdhân
[beccè' | beccè' sombher]Penobatdhân Sisingamangaraja XII mènangka kaisar Karajaan Toba kabhârengan kalabân awal atoran labang abukka' Bâlândhâ kaangghuy ngamanaghi modal orèng asing sè bâdâh è Hinḍia Bâlândhâ, khusussa rèng-orèng sè ta' terro atandatanganè Korte Verklaring (parjhânjhiân panḍâ') è Sumatera, è ḍimma karajaan-karajaan panèka mokka' hubungan dhâghâng sareng naghârâ-naghârâ Eropa laènna. salaènna jârèya, orèng Bâlândhâ dhibi' ngoḍḍhi mabâḍâhaghi monopoli è attas karajaan-karajaan panèka. atoran-atoran sè bhân-sabbhân panèka maḍateng situasi salanjhângnga sè aghâbây Perang Tapanuli, sè lanjhâng sampè' poloan taon.
Perrang moso bâlândhâ
[beccè' | beccè' sombher]È taon 1824, sakabbhina jhâjhâ'an Inggris Sumatera èpassra'aghi ka Bâlândhâ lèbât Parjhânjhiân Anglo-Bâlândhâ taon 1824. Hal ka'ḍinto mokka' labâng ghâbây Hinḍia Bâlândhâ kaangghuy nyambhung kabbhi wilayah sè ghi' ta' èkobâsaè Sumatera.
Taon 1873, Bâlândhâ ajhâlânaghi serbuwân militèr ka Aceh lèbât perrang Aceh. Bâlândhâ saterrossâ nerrosaghi serbuwân ka tana-tana Batak è taon 1878. Rato-rato dhisa Batak Kristen (huta) narèma maso'na Bâlândhâ Hinḍia tèmor ka tana-tana Batak, sanajjân Rato Bangkara, Sisingamangaraja XII, sè anḍi' ikatan semma' sareng Kesultanan Aceh, nolak bân anyata'aghi perrang.
E taon 1877, misionaris se bâḍa è Silindung bân Bahal Batu nyo’on bantowan dâri pamarènta jhâjhâ'ân Bâlândhâ sopaja ta’ èpakalowar sareng Sisingamangaraja XII. Pamarènta kolonial Bâlândhâ bân misionaris lajhu akor kaangghuy nyerrang bânnè ghun markas Sisingamangaraja XII è Bangkara namong jhughân kaangghuy ngajhâk sadhâjâna Toba.