Lompat ke isi

Ronggosukowati

Ḍâri Wikipèḍia bhâsa Madhurâ, lombhung pangataowan mardhika

Ronggosukowati (?-Agustus 1624) èngghi panèka rato Mekkasân sè partama bân pamimpin partahanan è bâkto perrang serba-serbi è Madhurâ è bâkto serrangan Mataram.

Mekkasân sabellunna èkennal kalabân nyama Pamellengan otabâ Pamelingan, kalabân ratona Ki Wonorono, toronanna Majapahit Rato Wikramawardhana (1389-1429). Pamelingan mardhika è bakto Majapahit molaè robbhu ra-kèra taon 1478. Pamarènta’anna Ki Wonorono èterrossaghi bi’ pottrena, Nyi Banu (Ratu Pamelingan), saterrossa bi’ pottrana Nyi Banu, Pangeran Bonorogo (Nugroho), bân pottrana Pangeran Bonorogo, Radhin Aryo Seno (Pangeran Rogo Sukowati).

Islam maso’ ka Pamelingan e jhâman Walisanga'. Se ḍâ’-aḍâ'na èsebarraghi sareng Aryo Menak Senoyo se mokka’ ḍaèra Parupuh (Proppo). È taon 1515 èpadhâddhi Pesantren Islam Sombher Anyar Tlanakan, èpimpin sareng Kèyaè Syuber, sè jhughâ ghuru mongghu ka kalowarga karaja'an, saèngghâ èsebbhut kèyaè rato.

Carèta oḍi'

[beccè' | beccè' sombher]

Saamponna Pangeran Ronggo Sukowati marenta, dhaera ka’dinto ekennal kalaban nyama Pamekasan. Sasuai sareng motto Mekkas Jatna Paksa Jenneng Dibi’ se artena pessen marenta kalaban kamampowan dhibi’. Pangangkat tahtana Pangeran Ronggo Sukowati e tanggal 12 Rabiul Awwal 937 H otaba 3 November 1530 etantowagi menangka ulang tahun Kabupaten Pamekasan (Perda 17/2004). Pangeran Ronggo Sukowati panèka Rato Muslim pertama è Pamekasan. È bâkto kasebbhut wilayah Jamburingin (Proppo) èkobâsaè sareng Pangeran Mertosari (sarèbat Pangeran Ronggo Sukowati) bân wilayah Lambang Lor (Blumbungan-Pakong) èkobâsaè sareng Pangeran Nurogo (taretanna Pangeran Ronggo Sukowati).

Pangeran Ronggo Sukowati menangka rato anyar ngalle karaton dhari Labangan Daja (sekitar RS Mohammad Noer) ka Mandhilaras (sekitar geddhung Bakorwil). Salerana mewaris perencanaan kota Pamekasan se badha kantos samangken. Èngghi panèka mambangun Maseghit Ratoh è kennengngan samangkèn Masjid Agung Asy Syuhada, asrama tentara è daerah asrama A Kodim samangkèn ḍâlem konteks reorganisasi militer, seppir (penjara) è daerah asrama B Kodim samangkèn (èpindaaghi ka Jungcangcang è taon 1912 ), pasar è daerah Pasar Sore samangkèn, bân Jalan Se Jimat è daerah Tugu Arek Lancor samangkèn.

Nyama dhisa sè èghunaaghi samangkèn jhughân noddhuaghi fungsina è jaman karajaan. Èngghi panèka Parteker (mat mat, kaangghuy ngajhâri Al-Qur'an), Pangeranan (kennengngan pangeran), Menggungan (kennengnganna Tumenggung), Pongkoran (è budhi karaton), Duko (kennengnganna), Kolpajung (pembawa payung), Kowel (rakyat karajaan). Pangeran Ronggo Sukowati jhughân èkennal kalabân legenda keris Joko Piturun-na, kamennanganna è dâlem nolak serrangan pasukan Bali è daerah Jungcangcang, kadhâddhiyân kolam jhuko' Se Ko'ol (samangkèn daerah Pasar Kolpajung) kalabân Pangeran Lemah Duwur dâri Arosbaya (1592 ), ban careta pateppa’anna ban Kiai Agung Rabah e Pademawu.

Pangeran Ronggo Sukowati marenta sampe’ taon 1616 ban egante’e pottrana Pangeran Jimat ban Pangeran Purboyo daddi bupati. Seda e bulan Agustus taon 1624 abareng ban para’ sakabbhina keluarga karaton e dhalem perrang nyegga serranganna Sultan Agung dhari Mataram ka Polo Madura. Keluarga karajaan sè ghi' odhi' coma Raden Dhaksena (Pangeran Gatukkoco), pottrana Pangeran Purboyo, sè dhâddhi Adipati Pamekasan è taon 1685-1708 kalabân gelar Raden Tumenggung Ario Adikoro I. Pangeran Ronggo Sukowati èkobur è daerah Kolpajung

Perrang serba-serbi è Madhurâ

[beccè' | beccè' sombher]

E settong bakto, karana Pangeran Ronggosukowati la towa, mahkota karaja’an Pamekasan epassra’agi dha’ pottrana selirra, iya areya Pangeran Purbaya. E bakto jareya badha pangeran mahkota, tape gi’ ta’ cokop omorra kaangguy epadaddi rato. Maske kantha jareya, aba’na gi’ sanggup daddi panasehadda. Pemindahan kakobasa’an e karaton Pamekasan kadaddiyan e taon 1615.

Pan-barampan taon sabellunna Pamekasan aoba pimpinan, teppa’na e taon 1613, Sultan Agung marenta e Karaton Mataram. Sultan Agung andhi’ pangaterro kaangguy malebbar dhaerana. Salaen malebbar dhaerana, Sultan Agung jugan terro ngojuk pasukan Balanda dhari Nusantara. Prestasi Karajaan Mataram e babana pimpinan Sultan Agung tamaso’ ngaolle dhaera Kalimantan e taon 1622 tor ngaolle dhaera Madura e taon 1624.

Pangobasa e Madura paggun settong kalowarga. Dhari ka'dinto, reng-oreng gapaneka padha akompol ngadhep ka pasukan Mataram. Pangeran Ronggosukowati, maske la towa, paggun ngalle ka medan perrang kaangguy noro’ ana’na aperrang. Peran Pangeran Ronggosukowati enggi paneka aberri’ petodu dha’ pasukan Pamekasan se bakal akompola ban Sumenep, Madegan, Blega, Arosbaya tor Kadipaten Mlojo.

È taon 1624 Karajaan Mataram ngotos 500 pasukan kaangghuy darat è paseser bara' Bangkalan. Pasukan perrang Kerajaan Mataram e pimpin Panglima Perang Pangeran Suyono sareng Pangeran Slorong. Dhari ka'dinto, 6000 prajurit Madura masang perlawanan. Perrang jareya ce’ rajana. Pangeran Suyono, Pangeran Slorong sareng 16 pamimpin tentara Mataram seda.

E bakto reng-oreng jareya tao ja’ pamimpin perrangnga la mate, pasukan Mataram buru, ngeba mayyit pamimpinna ka tase’. Dhari kennengngan ka’dinto reng-oreng gapaneka ngerem utusan kaangguy ngalaporragi dha’ Sultan Agung se badha e pusat Pamarenta Karaja’an Mataram. Sultan Agung ce’ peggella e bakto ngedhing ja’ dhuwa’ panglima perrang andalanna Mataram la epate’e e dhalem paperrangan ban pasukan Madura se bannya’na 6000 oreng.

Kaangghuy abalas kakala'an ka'dinto, Sultan Agung marenta panglima perrang se ampon towa se anyama Panglima Juru Kiting. Panglima Juru Kiting is ajhuluk macan mataram. Komandan Juru Kiting fisik la towa tape kamampowanna ngadhep ka moso gi’ bisa e andellagi.

E bakto serranganna oreng Madura, Juru Kiting tadha’ bellas asena. Sangaja aba’na ngotos abareng pasukan Mataram se aebuwan. Pasukan perrang Mataram se epimpin Komandan Juru Kiting areng-sareng sareng sisa-sisa pasukan Mataram se badha e tengnga tase’ kaangguy ngaolle Madura.

Taon 1624, Panglima Juru Kiting sareng pasukanna toron ka paseser Madura Bârâ'. salerana terro malessa kamatèanna kancana sè labu è taon 1923. Polana jârèya, bhâ'na ta' langsung ngalakonè serrangan. Komandan Juru Kiting aghâbây mata-mata kasebbhut dhimen. È bâkto jârèya, pasukan Madhurâ sè asalla abâdâh èpadhâddhi sèttong, ropana ajaga ḍâèrana bang-sebang sopajâ Komandan Juru Kiting lebbi ghâmpang abâdâhaghi rèng-orèng rowa.

Namong perlawanan bhunten ghâmpang. Sabab pasukan Madura ce’ giggarra. Sumber-sumber Balanda mator: Babine’an Madura noro’ aperrang moso Mataram. Pan-barampan oreng lalake’ se tako’ aperrang epate’e bi’ babine’an se kowat jareya. Maske binena lakena se aperrang ta’ terro lakena mole sabellunna dhapa’ ka titik aher. Lebbi pahlawan pole, para binè' rèya bhâkal mate'è lakèna sè mèlè pasra' ka Mataram. Reng-oreng Karaton Pamekasan ta’ perna ondur maske kakowadanna mosona atamba dhukale. E dhalem paperrangan gapaneka, bannya’ se mate, tamaso’ Pangeran Ronggosukowati sareng para rajina, Pangeran Purbaya, Pangeran Jimat tor abdi karaton.

Dhari ka'dinto, kadhâddhiyân pasukan Mataram sè nyerrang Pamekasan jhughân èsebbhut All-Out War, sè dâlem bhâsa Jabâ artena padâ sareng puputan. Saengga, perrang raja e Madura ekennal jugan kalaban nyama Perang Puputan. Saamponna Madura epakala, pasukanna Tumenggung Wiraguna ngeba tahanan aebuwan ka Mataram. Sala settong dhari tahanan enggi paneka Raden Prasena pottrana pangobasa Madura bara’ se gi’ kana’ bakto ganeka.

Sultan Agung terro ngaongga’a Raden Prasena. E bakto la towa, Sultan Agung makabina Raden Prasena dha’ ana’ bine’na ban eparenge gelar Pangeran Cakraningrat I. Saterrossa eangka’ pangobasa Madura.