Roma Betang

Roma betang panèka roma adhât traḍisional Kalimantan sè èpangghi'i è sabbhân penjuru Kalimantan tor èkènnèngngè sareng orèng Ḍayak otamana sè bâḍâ è bâgiyân attas songay sè biasana dhâddhi pusat-pusat kennengenna suku Ḍayak. È Kalimantan Bârâ', roma betang biasana èsebbhut kalabân roma lanjhâng, roma radakng, otabâ rima panjai. È Kalimantan Tengnga, bâḍâ sè nyebbhut kalabân lewu. È Kalimantan Tèmor bâḍâ sè nyebbhut kalabân lou otabâ lamin. È Kalimantan Ḍâjâ, roma betang èkennal kalabân nyama lamin otabâ baloi. Manabi è Kalimantan Lao', èsebbhut kalabân Balai.

Ciri-cirina

Ciri-ciri Roma Betang èngghi panèka bentu’un se lanjhâng, akadhi pangghung. Lanjhângnga bisa sampè' 30-150 mèter tor lèbârra bisa sampè' ra-kèra 10-30 mèter, ngaghungè tiang se tengghina ra-kèra 3-5 mèter.  Biyasana Betang panèka èkènnèngngè sareng 100-150 orèng, Betang bisa èkoca'aghi mènangka roma suku, karana salaèn èpanèka bâḍâ sèttong kalowarga rajâ sè ngennengngè è ḍâlemma tor jhughân èpimpin sareng sèttong Pambakas Lewu. Bâgiân ḍâlem betang èbâgi dhâddhi pan-saponapam kamar sè bisa èkènnèngngè sareng bhân-sabbhân kalowarga.

È suku Ḍayak tertentu, abhângon roma Betang otabâ roma lanjhâng kodhu èpenuhi pan-saponapan syarat è antarana è attass kodhu sèttong arah kalabân mata'arè sè kalowar tor è seddhi'in hilirra  ka è arah mata'arè sè toron.  Hal panèka èangghep mènangka simbol ḍâri lako kerras kaangghuy nahan oḍi' ḍâri mata'arè moncar kantos mata'arè toron. Sakabbhina suku Ḍayak, kajhâbhâna suku Punan Dayak sè oḍi’ ngobu kèbân, asalla neng-neng kalabân oḍi’ komunal areng-sareng è roma betang/roma lanjhâng, se biyasa enyamae Lou, Lamin, Betang, sarenf Lewu Hante. Betang ngaghungè keunikan dhibi', keunikan ḍâri roma betang bisa è jelasaghi akadhi è bâbâ panèka.

Roma betang bentu'un lanjhâng tor bâḍâ dhâk-ondhâk sareng labâng maso’na ka ḍâlem betang.  Dhâk-ondhâk mènangka pakakas sè nyambhung ka ḍâlem betang èsebbhut hejot. Betang sè èbhângon tengghi ḍâri permukaan tana sè èmaksoḍaghi kaangghuy ajhâui hal-hal sè aganggu warga sè ngennèngngè betang, akadhi ajhâui moso sè bisa ḍâtâng ta' èmotemmi, kebân alas, otabâ banjir sè kadhâng dâtâng. Para' kabbhi betang bisa ètemmoè è pèngghir ngay-songay bhâghus è Kalimantan. Bangunan betang biasana aokoran rajâ, lanjhângnga bisa sampe’ Betang èpaddhek ngangghuy kaju sè kualitassa tengghi, èngghi ka’ḍinto kaju ulin, salaen ngaghunghè kakowatan kaangghuy manjhâng kantos ratosan taon, kaju paneka jhughân tahan rap-rap.

E tanèyan bun aḍâ' betang biyasana bâḍâ balai mènangka kennengngan narèma tamoy otabâ mènangka kennengngan papangghiyân adhât. E taneyan bun aḍâ' betang, salaèn bâḍâ aula, bisa jughân nemmo sapundu. Sapundu panèka patung otabâ totem sè umumma abhângon manossa kalabân okèran-okèran sè khas. Sapundu ngaghungè fungsi mènangka kennengan kaangghuy nalè'è kèbân sè bhâkal èkorbanaghi kangghuy prosèsi upacara adhât.  Kadhâddhiyân jhughân bâḍâ patahu è tanèyan betang sè afungsi mènangka kennengenna pamujâ'ân.engko Betang panèka bengko tradisional khas Kalimantan sè bisa ètemmoè è pan-saponapan kennengngan è Kalimantan bân èpadhâddhi kennengnganna orèng Dayak, khusussa è bâbâna songay sè biasana dhâddhi pusat pemukiman suku Dayak.