Psikosis

Psikosis arèya kondisi psikologis sè aghâbây malarat abhidâaghi ḍâ’ ka se nyata bân sè ta’ nyata. Sâbâb psikosis è antarana delusi bân halusinasi. Sabâb laènna tamaso' oca' sè ta' teppa' bân kalakowan sè ta' pantes. Psikosis bisa kèya ènyata'aghi kalabân gangguwân tèdung, ta’ bisa nanangghâ, korang motivasi, bân kasossa'an ngalakonè aktivitas sabbhân arè. Psikosis bisa aghâdhui sabâb sè para'; orèng sè sake' bisa marogi orèng laèn bân dhibi'na, tamaso' matè'è abâ' dhibi'na.

Psikosis bisa èsebbhut bânnya' hal, iyâ arèya gangguwân mental akaḍhi skizofrenia otabâ gangguwân skizoafektif, gangguwan bipolar, deprivasi indrawi, sindrom Wernicke-Korsakoff otabâ beriberi serebral bân, è ḍâlem kasus langka, depresi mayor, sè èkennal kèya mènangka depresi psikotik. Penyebâb laènna tamaso' trauma psikologis, korang tèdung, bânnya' kondisi medis, bân a konsumsi obhât-obhât, narkoba, alkohol, ganja, halusinogen, bân stimulan. Sala sèttong jenis psikosis, psikosis pasca nifas, bisa èkaolle è bhâbinè'an saamponna èlahirraghi. Neurotransmitter dopamin èparcajâ andi’ peran penting dâlem gangguan rèya. Psikosis akut èangghep primer manabi asalla dâri kondisi jiwa, bân sekunder manabi asalla dâri kondisi medis laènna. Diagnosis psikosis kasehatan mental parlo èkalowarè panyabbhâb potensial laènna dâri panyakè' mental. Tes bisa tamaso' mareksa panyakè' sistem saraf pusat, racon, otabâ masalah kasehatan laènna sè bisa aghâbây psikosis.

Pangobadhân bisa tamaso' antipsikotik atipikal, psikoterapi, bân dukungan sosial. Pengobatan awal gejala bisah maèlang hasèl. Obhât, è laèn èpon, èparcajâ namong anḍi' efek sè moderat. Hasèl pengobhaḍhân psikosis tagântong dâri panyabbhâ. È Amèrika Serikat, ra-kèra 3% orèng ngalami psikosis è sèttong bâkto è ḍâlem kaodhi'ânna. Psikosis ampon èjhârbâ'aghi molaè abad ka-4 SM sareng Hippocrates, bân bisah kèya lebbi awwâl, iyâ ârèya abad ke-16 SM è papirus Ebers dâri buḍâjâ Mesir Kona.