Monyet hidung pesek hitam putih
Monyet irung pote-pote (Rhinopithecus bieti) panèka primata langka sè èpangghi'i namong è Gunong Yunling, wilayah sè jhâu è Provinsi Yunnan bârâ' lao' bân Tibet bârâ' lao', Cina. Spesies arèya ghâmpang èkennal polana buluna sè èbhândhingaghi bân ireng bân irung sè èbâdâ'aghi, sè èbhândhingaghi dâri monyet laènna.
è alas gunong sè cellep bân tèngghi, monyet panèka cè' ngandellagi ekosistem alas alami. Namong, èlang bân èlangna habitat polana aktivitas manossa ampon dhâddhi primata sè èancam punah bân simbol kerapuhan keanekaragaman hayati è wilayah pagunongan Asia Tèmor.
Ciri-Ciri
[beccè' | beccè' sombher]Monyet irung pote-pote ( Rhinopithecus bieti ) panèka primata sè ghâjheng. Lanjang dâri cethagga kantos sokona èmolaè dâri 40-80 cm, kalabân bunto' sè panjhâghân kantos 110 cm sè abhânto ajaga kaseimbangan è bâkto abâdâh è ka'-bhungka'an. Berrâ'na 10-20 kg, sè lakè' umumna lebbi ghâjheng bân lebbi berrâ' dâri binè'. cirinah sè palèng mencolok dâri spesies panèka buluna sè abarna pote, èaksen kalabân potè è bahu, bingkèng, bân sisi, sè aghâbây kontras warna sè mencolok. Mowana biru-hitam, kalabân irung sè èbâli'aghi, sè aropaaghi ciri khas monyet sè èbâli'aghi. Adaptasi fisik panèka abhânto kaangghuy bertahan è lingkungan gunong sè cellep bân ekstrim[1].
Spesies arèya odi' è alas ghunong tèngghi è tèngghina 2.500-4.000 meter è attas permukaan tase', è daerah sè suhuna rèndhâ bân serrèng ètotop salju. Bâdâ è alas runjung bân campuran, sè nyadhiyaaghi sumber kakanan otabâ lichen, buwâna alas, dâun ngodâ, bân tunas. Monyet sè èkennal mènangka primata sosial, sè odhi' è dâlem kalompo' sè bânnya' kantos 100 kantos 200 orèng. Struktur kelompokna kompleks, kalabân pan-bârâmpan unit keluarga sè abâreng. E mosem cellep, bâkto suhu bisa toron ka –20°C, rèng-orèng rowa nojjhuaghi kalakoan adaptif sè unik, akadhi akompol kaangghuy ajaga suhu badan bân ajhâgâh energi.
Populasi Rhinopithecus bieti èparkiraaghi korang dâri 20.000 ekor, sè dhâddhiyâghi sala sèttong primata sè palèng terancam punah è Asia. Ancaman otama ghâbây kalangsungan odhi'na panèka èlang alas, èpecah habitat, bân èburu sè ella lèbat[2].
Satèya, bânnya' upaya konservasi ampon èlaksanaaghi, è antarana perlindungan habitat è cagar alam akadhi Honglashan bân daerah lindung laènna è Yunnan bân Tibet. Ngajhâri masyarakat lokal bân ngawasi wilayah alas panèka konci kaangghuy nyegghâ penurunan populasi sè langkong jhâu. Spesies panèka ènyamaè dâri Félix Biet, uskup bân naturalis Perancis sè pertama kalèna adokumentasiaghi èbâdâna monyet, sè dhâddhiyâghi bâgiyân sè signifikan dâri sejarah penelitian primata è Asia.
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Black-and-white snub-nosed monkey (in Inggris), 2025-12-05, retrieved 2026-01-01
- ↑ antaranews.com. "Cagar Alam Honglashan, surga bagi monyet berhidung pesek di Tibet". Antara News (in Indonesia). Retrieved 2026-01-01.