Mary I ḍâri Inggris

Mary I (18 Februari 1516 – 17 November 1558) panèka Rato Inggris bân Irlandia sè marenta molaè taon 1553 kantos sèḍhâ è taon 1558. Mènangka ana' tong-sèttongnga ḍâri Henry VIII sareng Catherine ḍâri Aragon sè ghi' oḍi'. Mary ḍhâḍḍhi rato Inggris partama sè èyakoè sacara sah mènangka rato è ḍâlem kapasitassa ḍhibi'. Pamarenta'anna èkennal polana usahana ka'angghuy mabâli Inggris ka Katolik Roma sa'amponna Reformasi Protestan sè èmolaè sareng ramana. Ghâpanèka sè aghâbây Mary ngaolle jhulughân " Bloody Mary " polana è aniaya ka orèng Protestan.

Ka'oḍi'ân Awwâl

Mary lahèr è Greenwich Palace, London, mènangka pottrè ka lèma'na Henry VIII bân Catherine ḍâri Aragon namong tong-sèttonga sè sâlamât. Mary panèka na'-kana' sè sanget ḍèwasa sabellun bâktona. È bulân Juli 1520, è bâkto aomorra ghi' empa' satengnga taon, Mary masenneng ḍèlègasi Karaja'an Perancis sè ḍâteng kalabân panampilân virginal (sajennis alat musik harpsichord). Sabâgiyân bânnya' pendidighân awalla dâri èbhuna, sè atanya ḍâ' filsuf humanis Spanyol Juan Luis Vives ka'angghuy mènta saran bân èparènta'aghi ka'angghuy nolès De Institutione Feminae Christianae, risalah tentang pendidighân ana' bâbinèk. Pendidighân Mary sanget bhâgus menorot standar bâkto jârèya, kalabân palajhâran bhâsa Latin, Yunani, musik, bân teologi. Henry VIII sanget ḍhâman ka Mary bân èpabhâjheng ka duta besar Venesia, Sebastian Giustinian, jhâ' Mary ta' perna nangès. Mary anḍi' kolè' potè kalabân mata bhiru pucet bân obu' mèra otabâ ka emmasân, cèrè-cèrè sè cè' paḍâna sareng orèng towana. Mary anḍi' pèpè sè mèra, sifat sè èwarisaghi ḍâri ramana.

Sanajjân Henry ḍhâman ka Mary, Henry sangèt chonghâ' polana mantanna ghâpanèka ta' ngasèllaghi ana' lakè'. È bâkto Mary aomor sanga' taon, jellas jhâ' Henry bân Catherine ta' bhâkal andi' ana' polè, sa'èngghâ Henry ta' anḍi' ahli waris lalakè' sè sah. Oḍi'na Mary aoba sacara drastis bâkto ramana motossaghi ka'angghuy apèsa sareng èbhuna ka'angghuy akabin sareng Anne Boleyn. Parcerrèyan panèka aghâbây hubungan Mary bân ramana rosak, bân Mary anḍi' status ana' haram, polana mantanna èbhuna èyangghep ta' sah. Bâkto èbhuna, Catherine, sèḍhâ è taon 1536, bhâlâna ngangghâp Mary "ta' bisa èpasenneng."

Pamarènta'an Awwâl

Mary naè' ka tahta sa'amponna tarètan kabâllunna sèḍhâ, Edward VI, sè ampon nyoba' ngangkat Lady Jane Grey mènangka panerussâ. Mary ahèrra bisa ngântè Gray coma dâlem sanga' arè bân ènobataghi è tangghâl 1 Oktober 1553. Mènangka rato, Mary nyoba' mabâli Inggris ka Katolik Roma, sèttong tengka sè aghâbây kategangan politik bân aghâma.