Panyakè'
Panyakè' otabâ lalaran iyâ arèya kabâḍâân abâ' sè ta' biyasana, sè aghâbây bâgiyân abâ' otabâ fungsi abâ'na dhâddhi tagânggu, bennè polana loka ḍâri lowar.[1] Panyakè' segghut kèya èollok mènangka kondisi mèdis, iyâ jârèya kabâḍâân sè ta' anḍi' ra-tora bân gejala magânna. Panyakè' bisa èsabbhâbaghi bi' parkara ḍâri lowar, marana koman otabâ virus, otabâ ḍâri ḍâlem abâ' dhibi'. Contona, mon sistem kategghuân abâ'na ta' alako kalabân beccè', bisa molbul acem-macem panyakè', marana kakorangan dhâjâ kellar abâ', alèrgi, otabâ panyakè' autoimun (abâ' dhibi' marosak abâ'na dhibi').
Mongghu manossa, oca' panyakè' segghut èangghuy was-lowasân, iyâ rowa kaangghuy aolok kabâḍâân apa bhâi sè nyabbhâbaghi sakè' nyèlo, gângguân, nyangsara, parkara sosial, otabâ kapatèan ḍâ' orèng sè nyanḍhâng. Ḍâlem artè sè was-lowas rèya, panyakè' ampo kèya tamaso' nyèlo, loka, ta' dhisa, gângguân, sindrom, infèksi, gejala-gejala magânna, tèngka sè alaènan, otabâ pabhidhâân ropa bân fungsi abâ'. Panyakè' bisa marosak manossa bennè pèra' sacara fisik, ḍâpa' kèya sacara sokma, karana orèng sè sakè' bisa aobâ cara paḍḍhângnga mongghu ḍâ' kaoḍi'ân.
Kapatèan karana panyakè' aolok kapatèan alami. Bâḍâ 4 jennès panyakè' otama:
- Penyakè' nyèngghât otabâ nolar (marana flu, TBC)
- Panyakè' karana kakorangan (marana korang vitamin, korang ḍârâ)
- Panyakè' katoronan (bisa karana gènètik otaba bennè gènètik)
- Panyakè' fisiologis (gângguân fungsi abâ')
Panyakè' bisa kèya èbâgi dhâddhi nolar bân ta' nolar. Panyakè' palèng mamatè ḍâ' manossa arèya panyakè' jhântong koronèr (ghili ḍârâ ka jhântong tasompet), panyakè' stroke bân infèksi panyabâân bâbâ nan[2]. È naghârâ majhu, panyakè' sè palèng bânnya' aghâbây orèng sakè' iyâ rèya panyakè' gângguân otek bân sokma, contona ènga' dèprèsi bân mangmang sè talambhâs.
Patologi, èlmo parkara panyakè', tamaso' ètiologi, iyâ jârowa èlmo parkarana sabbhâb-sabbhâb panyakè'.