Kotèka
kotèka panèka kalambhi sè èghuna'aghi ka'angghuy notobhi kamalowan lakè' è ḍâlem kabhuḍhâjâ'ân pan-bârâmpan orèng asli Polo Papua. Oca’ “kotèka” dhibi’ asalla ḍâri bhâsa mee, artèna kalambhi. È bhâsa ḍani èsebbhut holim.[1] kotèka èkaghâbây ḍâri kolè'na labu otabâ bisa jhughân èkaghâbây ḍâri colo'na mano' khawil otabâ taun-taun (Rhyticeros plicatus),[2] sè è bhâsa Korowai èsebbhut khawisip. Bhâgiyân colo'en mano' taun-taun bisa èkaollè kalabân cara abhuru, salaènna jâriya labu aèng (Lagenaria siceraria) ètamen bân èolah dhâddhi bhângon sè èsebbhut kotèka, sè èangghuy orèng lake'.
Mongghu orèng Hubula (ḍani) Lebak Baliem, bhângonna holim èpapaḍâ kalabân status sè ngangghuy. kotèka kalabân konco' sè bilu' ka aḍâ' (kolo) èangghuy sareng Ap Kain (pemimpin konfeḍerasi), è bâkto kotèka sè konco'en bilu' ka buḍih (haliag) èangghuy sareng orèng sè golongan status sosial nga' tengnga'an, akaḍhi Ap Menteg (panglima perrang) otabâ Ap Ubalik (pangobadhân otabâ pemimpin traḍisional). kotèka sè teppa' èangghuy orèng biyasa.[1]
Namong, bhân-sabbhân ètnis anḍi' bhângon kotèka sè dhâ-bhidhâ. Suku Yali, contona, lebbi senneng ka labu sè lanjhâng ghâbây humi.[3] Samentara jârèya, Suku Lani è Tiom biasana aghâdhui ḍuwâ' labu ka'angghuy aghâbây kobeba.
Operasi kotèka
[beccè' | beccè' sombher]molaè taon 1950-an, misionaris ampon mabâḍâ kampanye ka'angghuy aghâdhui calana panḍâ' è bâbâna kotèka. panèka ta' ghâmpang. suku ḍani è Cora Baliem dhâng-kadhâng ngangghuy calana è bâkto jâriya, tapè pagghun ngangghuy kotèka.
Molaè taon 1960-an, pamarènta Inḍonesia jhughân ngopajâ'aghi ka'angghuy ngèrèngè aghuna'aghi kotèka. Lèbat para gubernur, molaè ḍâri Frans Kaisiepo è taon 1964, kampanye anti-kotèka ampon èmolaè.[4]
Taon 1971 èmolaè sè èsebbhut “Operasi kotèka” (Operasi kotèka), èbâgi kalambhi ḍâ’ warga. Tape, polana korang sabun, kalambhina ta’ perna èsassa’. Hasèlla, orèng Papua ngaḍhebbi panyakè' kolè'.
Namong, ḍâri bâkto ka bâkto, kotèka ampon korang èkennal ka'angghuy èghuna'aghi sabbhân arè. È taon 2019, èparkèra'aghi jhâ' namong 10% ḍâri populasi ḍataran tèngghi (samangkèn Papua Tengnga bân Papua Tèngghi) sè aghuna'aghi kotèka,[5] bân kotèka panèka lebbi bânnya' èghuna'aghi è upacara traḍisional otabâ mènangka sovenir.[6]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ 1,0 1,1 Sitompul, Oleh Martin (2017-07-04). "Ada Apa dengan Koteka". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia. Diakses tanggal 2024-06-08.
- ↑ "One moment, please..." jurnalarkeologipapua.kemdikbud.go.id (in Inggris). Archived from the original on 2024-10-06. Retrieved 2026-01-03.
- ↑ Suroto, Hari. "Fakta-fakta Koteka dan Rok Rumput Khas Suku Yali di Papua". detikTravel (in Indonesia). Retrieved 2026-01-03.
- ↑ Media, Kompas Cyber (2020-01-21). "Masa Kelam Koteka Era Orba, Warga Papua Dirazia dan Dipaksa Pakai Celana Pendek". KOMPAS.com (in Indonesia). Retrieved 2026-01-03.
- ↑ detikcom, Tim. "Anggota DPRD di Papua 2019-2024 Diminta Pakai Koteka Saat Pelantikan". detiknews (in Indonesia). Retrieved 2026-01-03.
- ↑ Wargadiredja, Arzia Tivany (2019-08-07). "Koteka Terancam Punah, Muncul Gerakan Mahasiswa Papua Memakainya di Kampus". VICE (in American English). Retrieved 2026-01-03.