Koke Bale

Koke Bale otabâ Korke, panèka roma adhât orèng Lamaholot è Nusa Tenggara Tèmor. Istilah Koke Bale dhibi' aropaaghi ḍuwâ' oca': koke otabâ boke sè artèna titik pusat sarebg bale sè artèna kennengngan otabâ roma. Saèngghâ, Koke Bale bisa amaksoḍ roma otama, roma asal, otaba romana leluhur.

Bentu' Bhângonan

Koke Bale panèka sala sèttong ḍâri tello' bâgiyân penting ḍâlem kaparcajâ'ân maghârsarè Lamaholot. Tello' unsur penting panèka koke bale, nyama otabâ namang, sareng nabanara otabâ nubanara. È bâkto prosès abhângon, tello' unsur panèka tamaso' sèttong sè ta' bisa èpèsa.

Koke Bale umumna aropa'aghi pangghung. È ḍâlem Koke Bale panèka bâḍâ tiang soccè sè èsebbhut rie lima lanang. Tiang panèka tamaso' simbol ḍâri Rera Wulan Tana Ekan otabâ Sè Kobâsa. Salaèn ka'rowa, Koke Bale èlengkapphi sareng cem-macemma bhârang kona tor peninggalan leluhur sè èkaparcajâ aghâdhui kakowadhân supranatural sareng maghârsarè Lamaholot. E tanèyan aḍâ'ân Koke Bale bâḍâ tanèyan sè okoranna 500-1.000 mèter persegi. Tanèyan panèka èghunaaghi sareng maghârsarè mènangka kennengngan nampilaghi pertunjukan traḍisional Lamaholot, akadhi tarian hedung, hamang, dolo-dolo, uah, tandak, sareng pencak silat traḍisional. Tanèyan panèka jhughân èghunaaghi mènangka kennengnganna tor-ator. Tanèyan kasebbhut ènyamaè Nama otabâ namang.

È tengnga tanèyan otabâ Nama bâḍâ bato bunter kènè’ se anyama Nubanara. Nubanara otabâ Naba nara panèka bhângonan mègalitik sè afungsi mènangka kennengngan persembahan ghâbây Sè Kobâsa. Salaèn ka'rowa, è tanèyanna Koke Bale bâḍâ menhir sè èsabâ' è attas bhângonan paghâr bâto.

Upacara

Proses abhângon Koke Bale èmolaè kalabân upacara traḍisional sè aropa motong ka'-bhungka'an sè kajuna bhâkal èpadhâddhi mènangka tiang-tiang roma. Orèng Lamaholot sè ètugasaghi kaangghuy motong ka'-bhungka'an kodhu ngèbâ persembahan kaangghuy Nitu sè ngennengngè ka'-bhungka'an ka'rowa. Upacara panèka ètojjhuaghi kaangghuy mandhâr orèng Nitu bisa massra'aghi ka'-bhungka'ânna sè è potong. Kerèla'an para Nitu, èarep bisa ngèbâ kaju sè èkaollè ḍâri ka'-bhungka'an panèka ta' ghempang rosak otabâ èkakan ngengat, saèngghâ Koke Bale ta' ghâmpang rosak.

Ma'na

Koke Bale sè artèna roma leluhur sè  semma’ kalaban kaparcajâ’ânna orèng Lamaholot ḍâ' roh-erroh bângatowana. Mètorot orèng Lamaholot, roh-erroh leluhur aghâdhui perran sè ta' bisa èpèsa ḍâlem kaoḍi'ânna è bhân-sabbhân arè. Koko Bale, mènangka roma asalla leluhur sè èangghep mènangka romana bângatowa sè èsebbhut sareng Kewokot. Koke Bale èkaparcajâ dhâddhi pusat oḍi' ḍâri wârisan Kewokot. Bângatowa ka’ḍinto otaba Kewokot alampa’aghi mènangka dhâddhi utusanna Rera Wulan otaba Lera Wulan. Lera Wulan artèna mata'arè tor bulân sè èkparcajâ mènangka pangobâsa sè palèng tèngghi è maghârsarè. Kewokot ètugasaghi sareng Lera Wulan kaangghuy alinḍungè bhân-sabbhân toronanna. Koke Bale, mongghu orèng Lamaholot, èangghep jiwa, pusat kaoḍi'ânna, tor nyabâ ḍâri sadhâjâ angghuta suku Lamaholot sè oḍi' è ka'ḍissa. Polana kaparcajâ'ân ka’ḍinto, sabbhân orèng kampong aktif aparèng kontribusi è bâkto upacara-upacara traḍisional. Suku Lamaholot salanjhângnga aberri' panghormadhân taonan ghâbây Kewokot è romana Koke Bale ḍâlem bhângon kebân kurban sè èpasra'aghi khusus.