Kiras Bangun
 | Serradhân atopik umum ka`ḍinto èngghi panèka sabâgiyân rintisan. Abâ`na kèngèng abhânto Wikipèḍia kalabân ngembhângaghi. |
 | |
| Carèta oḍi' | |
|---|---|
| Èlahèraghi | 1852  Karo (id)  |
| Sèdhâ | 22 Oktober 1942 (89/90 taon) |
Penghargaan (id) | |
Kiras Bangun (1852 – 22 Oktober 1942), èkennal jhughân kalabân nyama panggilân Garamata (artèna "mata mèra"), panèka Pahlawan Nasional Indonesia sè asalla ḍâri Ḍhisa Batukarang, Kâcamaḍhân Payung, Kabupatèn Karo, Somattra Dâjâ. Kiras Bangun makompol pasughân antar aghâma e Somattra Ḍâjâ bân Karo ka'angguy nolak pânjhâhâh Bâlânḍhâ . [1] Kiras bisa makompol ra-kèra 3000 pasughân.[2] Kiras panèka rama dâri Payung Bangun, tokoh militèr sè mimpin pasughân Brigaḍe Macan Liar (BHL).
Riwayât
[beccè' | beccè' sombher]Kiras Bangun lahir taon 1852, neng kampong Batu Karang, Kâcamaḍhân Payung, Kabupatèn Karo, Somattra Ḍhâjâ.[1] È bâkto ghi' ngoḍâ, èpon ajhâlân ḍâri sèttong urung (kampong) ka ḍhisa laènna ka'angghuy ajâgâ norma, aḍhât bân kabuḍâjâ'an. [3] ghutong royong antar dhisa sè èbentu' ngasèlaghi pasughân sè èsebbhut pasughân Urung, sè noro' pan-bârâmpan perrang kalabân Bâlânḍhâ è Tana Karo sâjjhek taon 1905. Kiras jhughân mimpin geraghân bâbâ tana è daerah kasebbhut. Sâmentara jârèya, tentara Bâlânḍhâ aghuna'aghi taktik opportuniteit beginsel sè aghâbây èpon kâlowar ḍâri kennengngan sè èsèmpen bân ètangkep bân èbuwang ka Riung. [4] È taon 1909, èbebasaghi, sanajân ghi' èbâbâ pângawasân Bâlânḍhâ. [5] Ḍâri taon 1919 kantos taon 1926, salèrana è bânto pottrana se kaḍuwâ' ka'angguy mimpin pemberontaghân èTana Karo. Kiras, sè èkennal jhughân kalabân nyama Garamata, bân duwâ' ana'na ahèrra èbuwâng ka Cipinang sè èka'ḍimma terros alaban pânjhâjhâ Bâlânḍhâ è biḍang kâmanossa'an. [6] Kiras sèdâ tangghâl 22 Oktober 1942 bân esareyaghi e Ḍhisa Batukarang, Payung, Kabupatèn Karo . [6] Kiras Bangun èparènge gelar Pahlawan Nasional Inḍonèsia sareng Presiḍèn Susilo Bambang Yudhoyono è tangghâl 9 Nopèmber 2005 è ḍâlem ngemoḍhi Arè Pahlawan, 10 Nopèmber 2005. [7]
Bâkto Ngodâ
[beccè' | beccè' sombher]È bâkto ghi’ ngoḍâ, Kiras Bangun ta’ tao narèma penḍiḍighân formal. Sânajjân sapanèka, salèrana bisa nga'ollè bhâsa Mâlaju tor aksara Karo. Salèrana jhughân bisa nolès bân maos huruf Latin.[2] Kiras Bangun jhughân è yangghep ḍhâḍḍhi Pâmimpin Aḍhât Karo Lima Senina bân saterrossa ḍhâḍḍhi Penghulu Lima Senina è Batu Karang. [8]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ 1,0 1,1 Sudarmanto 2007, hlm. 398. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ 2,0 2,1 Media, Kompas Cyber (2021-07-01)."Kiras Bangun: Masa Muda, Perjuangan, dan Kematian Halaman all". KOMPAS.com. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ Ajisaka 2008, hlm. 233. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ Sudarmanto 2007. hlm. 400. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ Sudarmanto 2007, hlm. 400–401. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ 6,0 6,1 Sudarmanto 2007, hlm. 401. Èaksès 2025-12-25.
- ↑ Keppres No. 82/TK/2005.
- ↑ "Kiras Bangun (Garamata)". IKPNI (dalam bahasa American English). Èaksès 2025-12-25.
Ḍaftar Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- Sudarmanto, J.B. (2007). Jejak-Jejak Pahlawan: Perekat Kesatuan Bangsa Indonesia (ḍâlem bhâsa Inḍonèsia). Jakarta: Grasindo. ISBN 978-979-759-716-0
- Ajisaka, Arya (2008). Mengenal Pahlawan Indonesia (ḍâlam bhâsa Inḍonèsia). Jakarta: Kawan Pustaka. ISBN 978-979-757-278-5