Kesultanan Acèh
Kesultanan Acèh, otabâ Kesultanan Acèh Darussalam (bhâsa Aceh; Acèh Darussalam; Jawoë: كاورجاون اچيه دارالسلام) panèka sala sèttong karaja'an Islam sè toman bâḍâ è propinsi Acèh, Inḍonèsia. Kesultanan Acèh bâḍâ è lao'na polo Sumatera kalabân ibukotana è Banda Acèh Darussalam kalabân sultan sè kapèng sèttong èngghi panèka Sultan Ali Mughayat Syah sè ènobattaghi è arè Ahad, 1 Jumadil Awwâl 913 H otabâ è tangghâl 8 Sèptèmber 1507. È ḍâlem sajhârâna sè lanjhâng (1496 – 1930), bân èkembhângaghi sèttong sistem ḍâri pamolangan militer, ampon akomitmen ka'angghuy nentang imperialisme Èropa, anḍi' sistem pamarènta sè terator bân sistematis, maddhek posat-posat panalètèyan ilmiah, bân ajhâlin hubungan diplomatik sareng naghârâ laènna.[1]
Sajhârâ
[beccè' | beccè' sombher]Asal-Mowasal
[beccè' | beccè' sombher]Kesultanan Acèh èpaddhek so Sultan Ali Mughayat Syah è taon 1496. Mulana, karaja'an panèka èpaddhek è wilajâ Karaja'an Lamuri, saterrossa èkala' bân èpasèttong pan-bârâmpan karaja'an è dhi'-seddhi'na, è antarana Daya, Pedir, Lidie, bân Nakur. Taon 1524, wilajâ Pasai dhâddhi bagiyân ḍâri Kesultanan Acèh, ètoro'è sareng Aru.
È taon 1528, Ali Mughayat Syah èghântè sareng pottrana sè sarèyang, Salahuddin, sè saterrossa marènta kantos taon 1537. Saterrossa Salahuddin èghântè sareng Sultan Alauddin Riayat Syah al-Kahar sè marènta kantos taon 1571.[2]
Masa Kamajhuwân
[beccè' | beccè' sombher]
Maskè Sultan èyangghep pangobâsa palèng tèngghi, nyatana salanjhângnga pagghun èsettir sareng orèng-orèng soghi otabâ panglima. Hikayat Acèh[3] nyata'aghi jhâ' Sultan-sultan sè èpatoron kalabân paksa, tamaso' Sultan Sri Alam, èpatoron è taon 1579 polana kalakowanna sè kalebbiyân ḍâlem abherri' arta karaja'an ghâbây pengikutta.
Panghântèna, Sultan Zainal Abidin, èpate'è pan-bârâmpan bulân saterrossa polana bhengngis bân kacanduwân aburu bân ngaddhu kèban. Para rato bân orèng soghi ngatorragi mahkota ka Alaiddin Riayat Syah Sayyid al-Mukamil ḍâri Dinasti Darul Kamal è taon 1589. Alaiddin dhuli-dhuli ngahèrrè masa ta' stabil kalabân matompes orèng soghi sè alabân sambi makowat posisina mènangka pangobâsa tongghâl Kesultanan Aceh sè pangarona èrassa'aghi sareng sultan samarèna.[4]
Kesultanan Acèh ngalami malèbârân bân pangaro sè palèng bhâghus è bâkto pamarenta'an Sultan Iskandar Muda (1607–1636), sè èkennal jhughân mènangka Sultan Meukuta Alam. È bâkto marènta, Acèh naklokaghi Pahang sè aropa'aghi sombher tèma (bhâsa Inḍonèsia: timah) otama. È taon 1629 Kesultanan Acèh nyerrang Portugis è Malaka kalabân armada 500 kapal perrang bân 60.000 marinir. Serrangan ka'ḍinto aropa'aghi usaha ka'angghuy malèbâr kakobâsa'an Acèh è attas Selat Malaka sareng Jazirah Malaya. Èmanna, ekspedisi ka'ḍinto ta' dhâddhi, sanajjân è taon sè paḍâ, Aceh ngajhâk Kedah bân abhâkta bânnya' orèng ka Acèh.[5]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ "Kerajaan Aceh - Melayu Online". history.melayuonline.com. Archived from the original on 2007-09-27. Retrieved 2025-12-29.
- ↑ "Sumatra and the Malay peninsula, 16th century | Digital Atlas of Indonesian History - By Robert Cribb". www.indonesianhistory.info (in Inggris). Archived from the original on 2013-09-05. Retrieved 2025-12-29.
- ↑ M.Pd, Noor Hidayati, S. Pd; M.Pd, Huriyah, S. Pd. MANUSIA INDONESIA, ALAM & SEJARAHNYA (in Indonesia). Penerbit K-Media. ISBN 978-623-316-624-9.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ Anthony Reid (2011). Menuju Sejarah Sumatra: Antara Indonesia dan Dunia.
- ↑ Denys Lombard (1991). Kerajaan Aceh Zaman Sultan Iskandar Muda (1607-1636).