Kapilèr
| Kapilèr | |
|---|---|
 Diagram kapiler | |
 Ilustrasi jhimet jhâringan kapiler | |
| Rèncèan | |
| Sistem | Sistem paèḍhârân ḍârâ |
| Latinez | vas capillare[1] |
| Terminologia anatomikoa | |
Kapiler iyâ rèya pembuluh ḍârâ kènè' kalabân diamèter pandhâliân 5 kangsè' 10 mikrometer, bân arobâaghi panṭa ḍâri sistem sirkulasi mikro. Kapilèr iyâ rèya mikropembuluh bân pembuluh ḍârâ palèng kènè' è ḍâlem raghâ. Ghânèka ghun èkapaḍḍhâk ḍâri tunica intima (leppèttan palèng ḍâlem ḍâri arteri otabâ vèna), arobâ geḍḍhung tèpèssa sèl endotelium skuamosa sè jhimet.[2] Kapiler teddhi kennengngan pangorobhânna salèsèran zat ḍâri ancaran interstisial è salènglèngnga, kaḍhik maghiliaghi ḍârâ ḍâri cangka artèri palèng kènè' (arteriol) kaangghuy mancer ka cangka vèna sè palèng kènè' (venula). Zat-zat laèn sè narostosè kapiler sala sèttongnga iyâ rèya aèng, oksigèn, karbon dioksida, urèa,[3] glukosa, asam urat, asam laktat, bân krèatinin. Kapiler lèmpa atabhung bi' pembuluh lèmpa sè abâḍâân rajâ kaangghuy maghili ancaran lèmpa sè èkapolong ḍâlem sirkulasi mikro.
Ètimologi
[beccè' | beccè' sombher]Oca' kapiler apènangkanna bhâsa Latin capillaris, sè artèna "akanṭa obu'", bân kabiddhâ èpaghuna ḍâlem bhâsa Inggris è bâjâ partengngaan abad kapèng-17, bhâsa Madhurâna ghi' èsarèa ka tokang oro' kèn ta' sempat-sempat.[4] Artè rèya pènangkanna ḍâri ṭaṭak (diameter) kapilèr sè cè' kènè'na parsasat obu'.[4] Oca' kapiler ampona èangghuy mènangkana nomina (oca' bhârâng), bhlângkan kèya èpaghuna mènangkana adjektiva (oca' sèpat), acora' ḍâ' frasa "aksi kapiler", iyâ rowa li-ghiliân ancaran sè ta' kennèng èpangaroè gaya èksternal acora'na gravitasi.
Struktur
[beccè' | beccè' sombher]
Ḍârâ aghili ḍâri jhântong ngalèbâdhi arteri, sè acangka bân nyella' teddhi arteriol, sè lajhuna acangka majhâu teddhi kapilèr arobâ kennengngan kateddhiânna pangorobhân zat bân rapassa. Kapilèr lajhuna apolong bân maṭaṭak teddhi venula, sè lajhuna maṭaṭak bân apolong teddhi vena, lajhu moḍhi'i ḍârâ ka jhântong ngalèbâdhi vèna cava. È ḍâlem mesenterium, metarteriol abhângon trèka tambâ'ân è pandhâliân artèriol bân kapilèr.
Kapilèr individu arobâaghi panṭa ḍâri to'orân kapiler, jhâringan apolen ḍâri kapilèr sè ter-ngater jhâringan bân organ. Sajân metabolik ghâsèk sabuwâ jhâringan, sajân bânnya' kapilèr sè ngabhuto kaangghuy ter-ater nutrien bân mowang kasèl mètabolisme. Bâḍâ ḍuwâ' jennès kapilèr: kapilèr sajhâtè, sè acangka ḍâri arteriol bân ngorop zat pandhâliân jhâringan bân ḍârâ kapilèr, kaḍhik sinusoid, jennès kapilèr a bhresbhes kabukka' sè èkataoè bâḍâ è atè, somsom tolang, kalenjhâr hipofisis anterior, bân organ sirkumventrikular anḍi'na otek. Kapilèr bân sinusoid iyâ rèya pembuluh jhempra sè kas-terkas nabhungaghi arteriol bân vènula ka co'-konco' to'orânna. Metarteriol sè otamana èkataoè bâḍâ neng è sirkulasi mikro è mesenterium.[5]
Kapiler limfatik adiamèter ṭaṭak sakonè' arajâân ètèmbhâng kapiler ḍârâ, bân anḍi' konco' sè kaèntèp (bhidhâ bi' kapilèr ḍârâ sè kabukka' è kaḍu èrèngnga, ḍâri arteriol ka vènula). Struktur rèya massèaghi ancaran interstistial alebbhu ka ḍâlemma, bhlângkan ta' kalowar. Kapilèr lèmpa anḍi' tekanan onkotik internal sè atèngghiân èghândhingaghi kapilèr ḍârâ, polana konsèntrasi protèin plasma sè arajâân ḍâlem lèmpa.[6]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Federative International Committee on Anatomical Terminology (2008). Terminologia Histologica: International Terms for Human Cytology and Histology. Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins. p. 87. ISBN 9780781766104.
- ↑ "Structure and Function of Blood Vessels | Anatomy and Physiology II". courses.lumenlearning.com. Retrieved 2021-11-19.
- ↑ Maton, Anthea (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall. pp. 87, 114, 120. ISBN 978-0-13-981176-0.
- ↑ 4,0 4,1 "Capillary". Online Etymology Dictionary. 2021. Retrieved 14 July 2021.
- ↑ Sakai, T; Hosoyamada, Y (2013). "Are the precapillary sphincters and metarterioles universal components of the microcirculation? An historical review". The Journal of Physiological Sciences. 63 (5): 319–31. doi:10.1007/s12576-013-0274-7. PMC 3751330. PMID 23824465.
- ↑ Guyton, Arthur C.; Hall, John Edward (2006). "The Microcirculation and the Lymphatic System". Textbook of Medical Physiology (11th ed.). Philadelphia: Elsevier Saunders. pp. 187–188. ISBN 9780808923176.