Kabupatèn Magelang
Kabupatèn Magelang (bhâsa Jhâbâ: Hanacaraka: ꦩꦒꦼꦭꦁ, Pegon: Magelang ) panèka sala sèttong kabupatèn sè bâḍâ è Propènsi Jhâbâ Tengnga, Inḍonesia. Ibu kota kabupatèn panèka bâḍḍ è Mungkid. Per tenga'an 2024, bânnya'na penduduk Kabupatèn Magelang bâḍâ 1.337.411 orèng.
Kabupatèn panèka abâtessa bi' Kabupatèn Temanggung bi' Kabupatèn Semarang è ḍâjâ, Kabupatèn Semarang, Kabupatèn Boyolali bi' Kabupatèn Klaten è tèmor, Kabupatèn Kulon Progo bi' Kabupatèn Slèman (Wilayah Istimewa Yogyakarta), Kabupatèn Purworejo è lao', Kabupatèn Wonosobo bi' Kabupatèn Temarang, è bârâ' bân è sakalènglèngnga Kabupatèn Malang Kottha.
Kabupatèn Magelang èpabhâjheng bânnya' peningghâlân sajhârâ, è antarana Canḍi Borobudur, paningghâlân Ḍinasti Syailendra, bân èkelèlèngè lema' ghunong (Panca Arga): Ghunong Merapi, Ghunong Merbabu, Ghunong Sumbing, Ghunong Telomoyo, bân Ghunong Menoreh.
Sajhârâ
[beccè' | beccè' sombher]Parade Bupati Magelang (1866)
Pan-bârâmpan versi ajellassaghi asalla nyama Magelang. Versi sè palèng awal asalla ḍâri oca' "Mage," artèna "bijhâksana," bân "lang," bhângon sè èpèndhâ' ḍâri "bahasa," sè artèna "bhâsa orèng bicaksana," otabâ "kottha orèng bijhâksana." Versi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' Magelang asalla dâri oca' "pangung gelang," sè artena "èkelilingi èketthok akaḍi' ghellâng." Nyama panèka èparèng ka'angghuy ngènga'è Rato Jin Sonta, sè èkeppong è ḍaèra panèka bi' pasukan Mataram sabellunna akhèrra èpatè'è bi' Pangeran Purbaya.
Sajhârâ Kabupatèn Magelang ta’ bisa èpèsa ḍâri perkembhângan Kottha Magelang. È taon 1812 Wakil Gubernur Sir Thomas Stamford Raffles ngangka' Raden Ngabehi Danukromo mènangka Bupati Magelang sè kapèng sèttong, kalabân gelar R.A.A. Danuningrat I. Pelantikan panèka aropa'aghi polama ḍâri perjhânjhiyân antara Inggris bân Kasoltanan Yogyakarta è tangghâl 1 Agustus 1812, sè ngallè wilayah Kedu ka pamarènta Inggris. Ḍari ghâanèka, Danuningrat I dhâddhi bupati nomer sèttong è Kabupatèn Magelang, kalabân pondhuk Adipati Danuningrat I.
Atas petoḍu ḍâri ghuruna, abâ’na mèlè ḍaèra antara dhisa Mantiasi bân dhisa Gelangan mènangka posat pamarènta’an. Taon 1930, jabatan bupati èallè ḍâri ḍinasti Danuningrat ka ponggaba anyar se anyama Ngabei Danukusumo. Sabatara jârèya, mènangka panyorot Dèkrit Desentralisasi (Decentralisatie Besluit) taon 1905, Kottha Magelang dhâddhi kotamadya bi' Semarang, Salatiga, bân Pekalongan. Walikota anyar èangkat è taon 1924. Namong, jabatan bupati pagghun è Kottha Magelang. Hasella, tombu pan-saponapan pemimpin ḍaèra è Kottha Magelang, iyâ arèya Bupati Magelang, bârghâ Kedu, Pembhânto bârghâ Magelang, tor Walikota Magelang.
Saterrossa, kadhudhukan Kabupatèn Magelang epakoko lèbat Undang-undang Nomer 2 taon 1948, kalabân Kottha Magelang dhâdhi ibu kotana. È taon 1950, adhesar Undang-undang Nomer 13 taon 1950, Kottha Magelang merdhika bân èparèngè ngator urusanna dhibi’. Sèttong kabijhaghân èkennallaghi ka'angghuy apinḍa'aghi ibu kota kabupatèn ka wilayah laèn. Duwâ' ibu kota alternatif èusullaghi: Kacamadhân Grabag otabâ Kacamadhân Muntilan, namong kaduwâ'na ètolak. Tangghâl 22 Maret 1984, bâgiyân lao’na Kacamadhân Mertoyudan bân bagiyân lao’na Kacamadhân Mungkid rèsmi èpèlè mènangka Ibu kota Kabupatèn Magelang bi' Gubernur Jhâbâ Tengnga, ènyamaè Kottha Mungkid.