Ibnu al-Haitsam
 | Serradhân atopik umum ka`ḍinto èngghi panèka sabâgiyân rintisan. Abâ`na kèngèng abhânto Wikipèḍia kalabân ngembhângaghi. |
Abu Ali al-Hasan ibn al-Hasan ibn al-Haytham (Bhâsa Arab: أبو علي الحسن بن الحسن بن الهيثم) otabâ Ibn al-Haytham (Basrah, 965 - Qahirah 1039), lebbi èkennal è Bârâ' kalabân nyama Alhazen, panèka sala sèttong ilmuwan sè ahli è ḍâlem èlmo astronomi, matematika, bân kedokteran, èlmo hakèkat. Salèrana jhughân ngalakonè penelitian sè èjhârbâ'aghi è fisika cahaya bân aberri' inspirasi para filsuf Bârâ' akadhi Roger Bacon bân Kepler è ḍâlem penemuan mikroskop bân teleskop.[1]
Sajârâ
[beccè' | beccè' sombher]Sajârâ ampon abhuktèaghi kadiponapa dunnyah Islam ampon ngasèllaghi bânnya' ulama bân ilmuwan sè èkennal è bidang filsafat, sains, politik, sastra, masyarakat, aghâma, kedokteran, bân bânnya' polè. Sala sèttong ciri sè bisa èkaollè ḍâri tokoh-tokoh ilmiah Islam èngghi panèka rèng-orèng panèka bhunten namong bisa ahli ḍâlem èlmo panèka è bâkto ghi' kènè', namong è ḍâlem bâkto sè cè' panḍâ'na sangghup ahli pan-bârâmpan bidang èlmo è bâkto sè padâ.
Maskè Ibnu al-Haitsam lebbi èkennal è bidang èlmo kedokteran, salèrana jhughân ahli è bidang aghâma, filsafat bân astronomi.
Parjhâlânan odi'
[beccè' | beccè' sombher]È antarana ulama' bârâ', Ibnu al-Haitsam èkennal kalabân nyama Alhazen. Ibnu al-Haitsam lahèr è Basrah è taon 354H otabâ 965 M.[2] Salèrana molaè ajhâr è Basrah sabellunna èangghep mènangka karyawan pamarènta è kennengngan lahèrra. Saellana alako pan-bârâmpan bâkto è pamarènta, Ibnu al-Haitsam èntar ka Ahwaz bân Mesir. È parjhâlânanna ka Ahwaz, Ibnu al-Haitsam ngasèllaghi pan-bârâmpan karya tolèsan sè bhâgus.
Kasennengngânna ḍâ' èlmo aghâbây èpon amigrasi ka Mesir. Bâkto bâḍâ è Mesir, Ibnu al-Haitsam ngalakonè pan-bârâmpan panyelidikan parkara aliran Songay Nil bân nyalèn buku-buku matematika bân astronomi. Tojjhuwânna kaangghuy nyarè pèssè tambâ'ân kaangghuy ajhâr è Universitas Al-Azhar.
Ibnu al-Haytham ḍhâdḍhi orèng sè ahli è ḍâlem èlmo, astronomi, matematika, geometri, kedokteran, bân filsafat. Tolèsan-tolèsan èpon tentang cara alako mata manossa ampon ḍhâdḍhi rèfèrènsi penting è ḍâlem penelitian ilmiah Bârâ'. Tèori-tèorina tentang pangobadhân mata ghi' èghuna'aghi kantos samangkèn è universitas-universitas è sabbhân dunnya.
Karya-karyana Ibnu Haitham nojjhuwaghi pangaterrona kaangghuy nyarèh bân nyarè èlmo molaè ghi' kènè', sè aghâbây bânnya' buku bân makalah sè ètolès. È antarana karyana è bidang optik panèka:
- Risalah Fi Al-Ain Wa Al-Abshar
- Risalah Fi Al-Maraya Al-Muhriqah Bi Ad-Dawa'ir
- Risalah Fi Al-In'ithaf Adh-Dhau
- Risalah Fi Al-Maraya Al-Muhriqah Bi Al-Quthu
- Kitab Fi Al-Halah Wa Qaus Qazah
Salaèn optik, Ibnu Haitham jhughân ahli è bidang astronomi. è bâbâ panèka nyamana bukuna è bidang astronomi:
- At-Tanbih Ala Ma Fi Ar-Rashdi Min Al-Ghalath
- Irtifa' Al-Kawakib
- Maqalah Fi Ab'ad Al-Ajram As-Samawiyyah wa Iqdar I'zhamiha wa Ghairiha
- Kitab Fi Hai'ati Al-Alam
- Risalah Fi Asy-Syafaq
Ibnu Haitham jhughân cè' ahlina è bidang matematika, akadhi è bâbâ panèka bidang matematika:
- AL-Jami' Fi Ushul Al-Hisab
- Ilal Al-Hisab Al-Hindi
- Ta'liq Ala Ilm Al-Jabar
- Al-Mukhtashar Fi Ilm Al-Handasah[3]
- Tarbi' Ad-Da'irah
- Al-Asykal Al-Hilaliyah
Kontribusi Ibnu Haitsam ḍâ' èlmo bân filsafat bânnya'. Arèya sabhâbbâ Ibnu Haitsam èkennal mènangka orèng sè mèskèn ḍâri segi arta namong soghi ḍâri èlmo. pan-bârâmpan pamangghi bân pendapaddhâ ghi' parlo kantos samangkèn.