Geger Pacinan

Geger Pacinan (èkennal jhughân mènangka Tragèdi Angke; è bhâsa Bâlândhâ: Chinezenmoord, artèna "Pembunuhan Orèng Cèna") panèka pogrom ghâbây orèng-orèng keturunan Cèna è kottah palabbhuwân Batavia, Hindia Bâlândhâ (samangkèn Jakarta). Kekerasan è dâlem kottah èlanglang molaè 9 Oktober kantos 22 Oktober 1740, kalabân pertempuran sè cè' èndâ'na èmolaè kantos akhir November taon jârèya.

Karusuhan è dâlem masyarakat Cènah èpèyara sareng penindasan pamarèntah bân èkorangè panghasèlan polana arghâ gula sè toron sabellunna pembantaian. Mènangka jawabhânna, è rapat Dewan Hindia (Raad van Indië), bâdhân pangator Perusahaan Hindia Bâlândhâ (VOC), Gubernur Jenderal Adriaan Valckenier ènyataaghi jhâ' sadhâjâna ghâlimpo' bhâkal ètangghung kalabân kakowadhân sè matè. Deklarasi Valckenier molaè èberlakuaghi è tangghâl 7 Oktober 1740, saamponna ratosan toronan Cènah, bânnya' sè buruh pabrik gula, mate'è 50 pasukan Bâlândhâ. Otoritas Bâlândhâ ngèrèm pasukan tambâ'ân, sè èsita kabbhi sanjâtah dâri penduduk Cènah bân èberlakuaghi jhâm malâm. Ḍuwâ' arè saterrossa, tako' ḍâ' orèng-orèng sè ngoca'aghi kâjahadhân Cènah, suku-suku laèn è Batavia molaè ngobbhâr bengkona orèng Cènah è pengghirrâ Songay Kali Besar. Sabatara jârèya, pasukan Balanda nyerrang bengkona orèng Cèna kalabân meriam. Kekerasan panèka ghâncang nyebbâlaghhi è sabâbhân kottah, sè matè'è lebbi bânnya' orèng Cènah. Maskè Valckenier èmommaghi amnesti ghâbây orèng Cènah è tangghâl 11 Oktober, pasukan terros aburu bân mate'è orèng Cènah kantos tangghâl 22 Oktober, è bâkto Valckenier ènyataaghi kalabân tegghâs jhâ' pembunuhan kodhu ambu. È lowar bâtes kottah, pasukan Bâlândhâ terros aperrang sareng buruh pabrik gula sè abâdâhaghi rusuh. Saellana pan-bârâmpan minggu perrang, pasukan Bâlândhâ nyerang markas Cènah è pan-bârâmpan pabrik gulâh. Orèng Cènah sè ghi' oḍi' buru ka Bekasi.^[1]

Èparkiraaghi lebbi dâri 10.000 orèng keturunan Cènah sè èpate'è. Jumlana orèng sè salamet ta' jellas; èparkiraaghi molaè dâri 600 kantos 3.000. Taon salastarèna, è sabâbhân Jhâbâ èjhâdiyâghi pembantaian. Hal ka'dinto madâteng perrang ḍu taon, sè èpadhâddhi tentara Cènah bân Jhâbâ sè èpadhâddhi sèttong è bâbâna pasukan Bâlândhâ. Valckenier salastarèna èpangghi'i polè ka Bâlândhâ bân èjhâjhâr polana terlibat è dâlem pembantaian; Gustaaf Willem van Imhoff aghântè'è mènangka gubernur jenderal. Pembantaian-pembantaian ghâpanèka terros ètemmoè è sastra Bâlândhâ kantos samangkèn. Bâdâ jhughân sè bisa dhâddhi sombher nyamana pan-bârâmpan daerah è Jakarta.^[2]

Latar belakang

È bâkto awaal penjajahan Bâlândhâ è Hindia Bâlândhâ, bânnya' orèng Cènah sè èpakarèja mènangka pengrajin è dâlem pambangunan kottah Batavia è pasèsèr bârâ' lao' Jhâbâh; rèng-orèng ghâpanèka jhughân alako mènangka dagang, buruh pabrik gula, bân tokang. Perdhâghângan antarana Hindia Bâlândhâ bân Cènah, sè èpusataghi è Batavia, makowat èkonomi bân nambâi imigrasi Cènah ka Jhâbâ. Jumlana orèng Cènah è Batavia tombu cè' ceppètta, è taon 1740 ra-kèra lebbi dâri 10.000. Èbu-èbu orèng laènna oḍi' è lowar bâtes kottah. Pamarèntah kolonial Bâlândhâ èparlowaghi kaangghuy ngèbâ sorat identifikasi, bân sè ta' andi' èkèrèm polè ka Cènah.^[1]^[3]

Sombher

↑ ^1,0 ^1,1 Tan, Mely G. (2005). "Ethnic Chinese in Indonesia" [Etnis Tionghoa di Indonesia]. Dalam Ember, Melvin; Ember, Carol R.; Skoggard, Ian (ed.). Encyclopedia of Diasporas: Immigrant and Refugee Cultures Around the World (dalam bahasa Inggris). New York: Springer Science+Business Media. hlm. 795–807. ISBN 978-0-387-29904-4. Èakses tangghâl 24 Desember 2025
↑ Armstrong, M. Jocelyn; Armstrong, R. Warwick; Mulliner, K. (2001). Chinese Populations in Contemporary Southeast Asian Societies: Identities, Interdependence, and International Influence [Warga Tionghoa dalam Masyarakat Asia Tenggara Kontemporer: Identitas, Kesalingtergantungan, dan Pengaruh Internasional] (dalam bahasa Inggris). Richmond: Curzon. ISBN 978-0-7007-1398-1. Èakses tangghâl 24 Desember 2025
↑ https://web.archive.org/web/20230729201814/https://books.google.co.id/books?id=0GrWCmZoEBMC&hl=id Èakses tangghâl 24 Desember 2025

[:0-1] 1,0 ^1,1 Tan, Mely G. (2005). "Ethnic Chinese in Indonesia" [Etnis Tionghoa di Indonesia]. Dalam Ember, Melvin; Ember, Carol R.; Skoggard, Ian (ed.). Encyclopedia of Diasporas: Immigrant and Refugee Cultures Around the World (dalam bahasa Inggris). New York: Springer Science+Business Media. hlm. 795–807. ISBN 978-0-387-29904-4. Èakses tangghâl 24 Desember 2025

[2] Armstrong, M. Jocelyn; Armstrong, R. Warwick; Mulliner, K. (2001). Chinese Populations in Contemporary Southeast Asian Societies: Identities, Interdependence, and International Influence [Warga Tionghoa dalam Masyarakat Asia Tenggara Kontemporer: Identitas, Kesalingtergantungan, dan Pengaruh Internasional] (dalam bahasa Inggris). Richmond: Curzon. ISBN 978-0-7007-1398-1. Èakses tangghâl 24 Desember 2025

[3] ttps://web.archive.org/web/20230729201814/https://books.google.co.id/books?id=0GrWCmZoEBMC&hl=id Èakses tangghâl 24 Desember 2025

[1]

[2]

[3]