Dandan Kali

Dandan Kali sè èkennal jhughân kalabân becekan, èngghi panèka ritual otabâ upacara tradisional sè aropa'aghi bâgiyân dâri tradisi ètnis Jhâbâ khusussa ètnis Jhâbâ sè bâdâ è Kabupaten Sleman, Wilayah Khusus Yogyakarta. Upacara ka’dinto èlaksana’aghi è sakobengnga lèreng Ghunong Merapi, khusus èpon è pan-saponapan dusun è Kabupaten Slèman, Wilayah Khusus Yogyakarta, tamaso’; Kepuh Dusun, kampong Manggong, sareng kampong Pagerjuang. Sadhâjâ kampong kennengnganna acara dandan kali ka’ḍinto bâdâ è sèttong kampong ènggi panèka Dhisa Kepuharjo, Kacamadhân Cangkringan, Kabhupatèn Sleman, Provinsi Wilayah Khusus Yogyakarta.

Asal mowasal upacara

Istilana “Dandan Kali” asalla dâri lokasi upacara, sè èlaksanaaghi neng settong cekungan songay, otabâ sè èkoca’ orèng Jhâbâ “kali.” Songay-songay sè biyasa èghuna’aghi kaangghuy upacara ka’dinto ènggi panèka lèrèng Gunong Merapi sareng Songay Gendol, jughân songay-songay sè semma’ akadhi Songay Kretek sareng Songay Kebeng. Secara harfiah (dâlem bhâsâ Inḍonèsia), nyamana "Dandan Kali" artèna "mabhâghus songay." Salaèn lereng Gunong Merapi bân Songay Gendol, masyarakat jhughân ngalakonè è pan-bârâmpan kennengngan suci, è antarana è tanèyanna ghuwâ sè sabellunna èpadhâddhi sareng Kekaisaran Jepang è bâkto Perang Dunia II.

Tangghâl sè teppa’na upacara Dandan Kali gi’ ta’ jellas, namong sè jellas Dhisa Kepuharjo panèka se ḍa’-aḍâ’na alampa’aghi tradisi ka’dinto. È bâkto ghâpanèka, Dhisa Kepuharjo ngalamè kerrèng sè lanjhâng sè abiddhâ bâllung bulan abiddhâ. Kaangghuy ngatasè, orèng dhisa ngalakonè ritual sè èbâgi dâ' nyambelli embi' bân ngèba cem-macemma kurban ka Songay Gendol. Ta’ abit marèna upacara, Dhisa Kepuharjo èpanyèngla ojhân derres sè adhâddhiyaghi dhisa ka’dinto dhâddhi sala sèttong dhisa sè subur.

Tatacarana upacara

Akadhi kabânnya’an upacara tradisional, upacara Dandan Kali jughân gâḍuwan atoran tor tatacara sè kodhu etoro’. Sala sèttong syarat otama ghâbây upacara Dandan Kali èngghi panèka sadhâjâ peserta kodhu lakè', manabi binè' ta' èpabâli. Ta’ jellas aponapa rèng binè’ sè èlarang noro’, namong ka’ḍinto ampon dhâddhi tradisi è antarana warga Dhisa Kepuharjo sajjegghâ toronan ka toronan è bâkto acara Dandan Kali. Sanajjhân orèng binè’ èlarang noro’ upacara Dandan Kali, biyasana oreng binè’ ghânèka kèngèng noro’ è lowar upacara, akadhi nyaḍiya’aghi tor nyaḍiya’aghi kakanan kaangghuy tor-ator nasè’ tompeng otabâ persiapan laènna.

Taḍâ' atoran khusus parkara pangangghuy ghâbây upacara Dandan Kali; kabbhi peserta bèbas ngangghuy kalambi ponapa bisaos sè èkaterroè, asalkan aghâḍui standar kesopanan. Para lakè’ sè noro’ upacara ka’dinto namong parlo ngèba sesaji sè ampon esadhiya’agi sareng para bine’ tor jugan ta’ kaloppae ngeba embi’ dhari ban-sabban dusun, saengga badha 3 embi’ se kodhu èsambelli mènangka perwakilan dâri tello kampong sè bâdâ è Dhisa Kepuharjo èngghi panèka kampong Kepuh, kampong Manggong sareng kampong Page Harjuangmlet.

Embi’ sè èghuna’aghi ḍâlem upacara Dandan Kali jughân ghâduwân atoran bâng-sèbâng. Embi’ sè èparèngngagi kaangghuy èsambelli è dâlem upacara Dandan Kali kodhu embi’ Jhâbâ bân ta’ èparèngngaghi ras laèn. Saterrossa, embi’ Jhâbâ sè èkaghâbây kurban kodhu lakè’, ta’ ollè binè’. Mètorot kaparcajâ'ân masyarakat Dhisa Kepuharjo, nyambelli embi' ponapa bisaos salaènna embi' Jhâbâ otabâ embi' binè' kaangghuy acara Dandan Kali bhâkal maḍâteng calaka' tor bhâlâih.