Carok

Carok panèka kalakowan pembunuhan sè èlakonè sareng orèng Madhurâ kaangghuy pertahanaghi martabat dâri orèng laèn. Penyebâb otama panèka pelecehan dâ' binèna orèng laèn otabâ sengkèta tana bân sombher daya alam. Carok èlampa’aghi kalabân duwâ’ cara, èngghi panèka ngonggai sareng nyelep. Senjata sè èghunaaghi namong sabit. Sarat kaangghuy alampa’aghi Carok iyâ arèya kadigdâjân, tameng sereng, ban banda.

Panyebâb

Dâlem masyarakat Madhurâ, nyakè’è binè' bân ana’na orèng laèn aropa’aghi kalakowan sè matodusân ḍa’ lakè tor kalowargana. Orèng Madhurâ nganggep binè' mènangka bâgiyân dâri kahormatanna orèng lake', dhâddhi sadhâjâna bhângon pelecehan panèka ajhâlânaghi patè. Sala sèttong prinsip oḍi'na orèng Madhurâ èngghi panèka males apa sè ètarèma kalabân bhârang. Manabi anggota kalowarga èpate'è, kalowarga bhâkal males kalabân bhâgus. Orèng sè mennang è perrang Carok salanjângnga aghâdhui kalambi bân sanjatana moso sè èpate'è bân pas èbhâkta ka na'-kana' bân bhâlâ tangghâ sè semma' dâri pelaku. Tojjhuwânna kaangghuy males patè. Arèya madhâddhiyâghi Carok mènangka tradisi sè èpabânnya'aghi dâri generasi ka generasi. Dâlem atokaran, Carok èghuna’aghi mènangka jhâlân dibudina. Pihak-pihak sè aperrang lughelluna aghâdhui diskusi kaangghuy ècapa'aghi perjanjian sè aman. Mon tâḍâ’ kasapakatan, Carok èlaksana’aghi.

Prosedur

Carok èmolaè kalabân atokar antara duwâ' orèng lakè' parkara martabat binèna (otabâ mantan binèna), tana asalla, otabâ aghâmana. Perselisihan-perselisihan panèka kodhu èpècahaghi kalabân mediasi. Manabi mèdiasi otabâ musyawarah ta' berhasil, maka rèng-orèng panèka bisa aghâdhui carok. Duwâ' orèng sè bhâkal aperrang kodhu ajhâr sabellunna kaangghuy nyadhiyaaghi aba'na. Ba’na kodu kèya nyo’on ijin bân berkat dâri orèng towana bân kalowargana. Saellana bâkto sè èsepakati, perjanjian èghâbây antara duwâ' pihak sè aperrang. Duèl kasebbhut saterrossa èlaksanaaghi è adâ'na kalowarga, para pamimpin masyarakat, bân warga. Pan-bârâmpan atoran khusus ghâbây duèl panèka tamaso' ta' andi' loka è bâbâna bân perrang sèttong-sèttong. Mennang bân kala kodhu ètarèma. Salaèn jârèya, kodhu ta' bâdâ sè èkabâji'i. Tokar jarèya kodhu duli marè.

Artèh

Dâlem masyarakat Madhurâ, Carok è tafsirragi mènangka wujud pangargâ’an dâ’ abâ’na dhibi’ khusussa dâlem parkara konflik lakè’ binè’. Carok alambangaghi kakobâsa'an lakè' è attas binèna, saènggâna mabâdâ'aghi kabudâjâ'an bengkona, khusussa dâlem cara narèma tamoy, bhâdhân, bân parkawinan antar keluarga. Saterrossa, Carok jughân abentu' bhudhâjâ perumahan orèng Madhurâ. Dâri segi status sosial, Carok èguna’aghi mènangka alat kaangguy ollè kakobasa’an tor alambangagi kakowadân mongghu bâlâ tangghâ tor kalangan sosial sèngalakoni. Dhâddhi, orèng sè mennang è Carok aghâdhui sanjâta sè èghunaaghi kaangghuy matè'è bân ngobhurraghi mayyit mosona è taneyanna. Ka’dinto èlampa’aghi mènangka cara nompa’ balâsân dâ’ toronanna palakuna Carok.

Kontroversi

Carok ampon dhâddhi kontroversial polana tingkat kekerasan sè tèngghi bân rèsiko matè sè bâdâ è dâlemma. È pan-bârâmpan kabâdâ'ân, carok bânnè namong èbâgi dâ' orèng otabâ kalowarga namong jhughân bisa aghâbay konflik antara kalompo' sè langkong bhâghus. Salaèn marosak kaoḍi’ânna manossa, carok jhughân nyèpta’aghi katako’an tor ta’ stabil sosial.