Canḍhi Kidal

Canḍhi Kiḍal panèka sala sèttong Canḍhi wârisân karaja'an Singasari. Canḍhi panèka èkaghâbay ka'angghuy ngormatè jasa rajâna Anusapati, rato kaḍuwâ'na Singhasari, sè marènta 20 taon (1227-1248). Mènorot Pararaton, Anusapati èpate'è sareng Panji Tohjaya mènangka bâgiyân ḍâri perjuangan kakobâsa'an ghâbây Singhasari, bân jhughân èkaparcajâ dhâddhi bâgiyân ḍâri bhâstona Mpu Gandring.

Sacara arsitektur, Canḍhi Kiḍal, sè kentel ḍâlem kabhuḍdhâjâ'an Jhâbâ Tèmor, èpabeccè' è taon 1990. Canḍhi Kiḍal Jhughân nyarèta'aghi Garuḍeya, carèta mitologis Hinḍu, sè aèssè pessen moral pembebasan ḍâri perbuḍakghân. Sampe' satèya, Canḍhi pagghun èpèyara bân karabât.

Samangkèn Canḍhi Kiḍal bâḍâ è bâbâna pangalola'an Museum bân wârisân Bhudhâjâ Kementerian Kabhudhâjâ'ân RI.

Sejarah

Salaèn asalla ḍâri nyamana dhisa, nyamana Canḍhi Kiḍal jhughân polana kennengnganna è tengnga tanèyanna Canḍhi. Canḍhi Kiḍal panèka èka'anḍi' aghâma Hinḍu. Kamar Canḍhi (garbhagrha) sabellunna bâḍâ patong Siwa Mahaḍeva, sè samangkèn bâḍâ è Royal Tropical Institute è Amsterḍam. Èngghi panèka patong-patong sè ngajhâri rato kaḍuwâ' ḍâri Karaja'an Singhasari bân Rato Anusapati.[2]

Anusapati - Sang Garuḍa sè abhâktè

pengghâlân pupuh ḍâri kètab è Negarakretagama, puisi sè bânnya' informasi tentang karaja'an Majhâpaèt bân Singhasari, nyarèta'aghi peristiwa-peristiwa sè bâḍâ hubunganna sareng rato Singhasari kaḍuwâ', Anusapati, bân kennengan pandhârma'anna è Canḍhi Kiḍal.

Batara Anusapati dhâddhi rato.

E bakto pamarenta’anna, Jhâbâ ampon koko.

E taon Caka Persiya Ghunong Sambu (1170 M - 1248 M), salèrana abâli ka Siwabuḍaloka.

Cahayana èwujuḍaghi è patong Siwa sè èghâli è Canḍhi Kiḍal.

(Nagarakretagama: pupuh 41 / bait 1, Slamet Mulyono)

Kennengngan

Canḍhi panèka bâdâ è lembâ è lereng bârâ'na Ghunong Tengger è tèngghina 520 meter ḍâri permukaan tase', è ḍâlem wilayah aḍministrasi dhesa Kiḍal, Kecamatdhân Tumpang, ra-kèra 20 km è tèmor Kabupaten Malang, Jhâbâ Tèmor. Bâḍâ jhughân bangunan Canḍhi, Pura Bhuvana Kertha, sè bâḍâ 25 km ḍâjâ Canḍhi. Canḍhi Kiḍal èkaghâbây è taon 1248 M, è bâkto ahèrra serangkaian upacara pamakaman sè èsebbhut sradha (taon ka-12 sa'amponna sèdhâ) ka'angghuy ngormatè Rato Anusapati sè ampon sèdhâ. Saellana èpèyara polè è taon 1990-an, Canḍhi panèka samangkèn ngadhek tèngghi bân koko, nojjhu ḍâ' ka'asreyanna. Jhâlan sè nojjhu ka Canḍhi Kiḍal bâḍâ è konḍisi sè beccè' saellana pan-bârâmpan taon rosak sara. Canḍhi panèka èkalènglèngè ka'-bhungka'an sè ghâghâng bân rindang, kebbhun-kebbhun Canḍhi èpèyara kalabân beccè', bân suasana padhisa'an nambai suasana sè tennang è bâkto parjhâlanan nojju ka Canḍhi.