Bhâsa Sumbawa

Bhâsa Sumbawa iyâ arèya bhâsa sè eguna'aghi sareng orèng Sumbawa è bekas Kesultanan Sumbawa, èngghi panèka è Kabupatèn Sumbawa bân Kabupatèn Sumbawa Bârâ', Nusa Tenggara Bârâ'. Perkira'an populasi pètotor 300.000 orèng (1989).

Fonologi

Konsonan

Labial	ḍental/ Alveolar	Palatal	Velar	Glottal
Plosive/ Affricate	voiceless	p	t̪	t͡ʃ	k	ʔ
	voiced	b	d	d͡ʒ	g
Fricative		f	s			h
Nasal		m	n	ɲ	ŋ
Trill			r
Lateral			l
Approximant		w		j

Vokal

	Front	Central	Back
Close	i		u
Close-mid	e	ə	o
Open-mid	ɛ		ɔ
Open		a

/i, u/ jhughân bisa anḍi' alofon [ɪ, ʊ].

Kalompok Bhâsa bân Ḍialèk

Sacara linguistik, bhâsa Sumbawa arèya anḍi' kaèdhân semma' bi' bhâsa Sasak bân Bhâsa Bali. Kaḍuwâ' bhâsa panèka tamaso' ḍâ' kalompo' bhâsa Bali-Sasak-Sumbâwa, sè tamaso' ḍâ' kalompo' ḍâjâ bân tèmor" è ḍâlem kalompo'an Bhâsa Malayu-Sumbâwa.

Pan-bârâmpan ḍialèk ḍaerah, otabâ variasi bhâsa, èkennal è ḍâlem bhâsa Sumbawa èdhâsaraghi ḍâri wilayah ḍistribusina. Se tamaso’ logat Samawa, Baturotok, otaba Batulanteh, ban logat laèn sè èghuna’aghi è daèra paghunongan Ropang, akadhi Labangka ban Lawen, jhughân è antarana oreng-oreng lao’na Lunyuk. Bâḍâ jhughân ḍialèk Taliwang, Jereweh, bân Tongo. È ḍâlem ḍialèk-ḍialèk ḍaerah panèka, Bâḍâ jhughân sajumlah variasi ḍaerah sè èghuna'aghi sareng komunitas-komunitas tartanto, sè noddhuaghi jhâ' orèng Sumbawa èpadhâddhi ḍâri leluhur etnis sè acem-macem. Contona, ḍialèk Taliwang sè èguna'aghi sareng pètotor è Labuhan Lalar, sè katoronan Bajau, bhidhâ sareng ḍialèk Taliwang sè èghuna'aghi sareng masyarakat è Kampang Sampir, sè aghuna'aghi etnis Manḍar, Bugis, sareng Makassarese.

Interaksi sosial sè èlakoni bi' kalompo' masyarakat Sumbawa metorot haḍèrre bhâsa sè mampu dhâddhi panyambhung ḍâri sadhâjâ kapentingan. Saèngghâ, kalompok sè relatif lebbi majjhu èpangaro ḍâ' rèng-orèng sè Bâḍâ è tingkatan sè lebbi mabâ. Saèngghâ, bhâsa aghili bân nyebbâr è bâbâna perkembangan bhudhâjâna. Bhâsa Samawa, otabâ logat Sumbawa Raya, sè asalla ḍâri logat Seran, ampon èyajhâri sareng sadhâjâ masyarakat sajjhek pamarenta'an para rato muslim è Kesultanan Sumbawa kantos samangkèn mènangka panyambhung komunikasi. Bhâsa Samawa otomatis aghâdhui posisi mènangka ḍialèk baku è ḍâlem bhâsa Sumbawa, artèna aropa'aghi variasi sosial otabâ regional ḍâri sèttong bhâsa sè ampon ètarèma mènangka bhâsa stanḍar bân ngawakilaghi ḍialèk-ḍialèk ḍaerah laènna è ḍâlem bhâsa Sumbawa.