Bhâsa Kutai
Bhâsa Kutai panèka Bhâsa dâlem rumpun Melayik sè èkoca'aghi sareng Suku Kutai è odi' è alur salanjhângnga Songay Mahakam, bân populasi palèng rajâna bâdâ è daèrah rè-karèna Kabhupatèn Kutai (kabhupatèn pusat dâri Kabhupatèn Kutai Bârâ', Kutai Kartanegara, Kutai Tèmor, Kottah Balikpapan bân Kottah Samarinda samangkèn) è Kalimantan Tèmor.
Bhâsa Kutai omomma odi' bân akembhâng dâlem bentu' panotoran, tor sastra dâlem bentu' puisi (pantun). Sangèt sakoni' bhuktè-bhuktè sè ètolès sè èhasèlaghi dâlem Bhâsa Kutai, ètambâi sè èhasèlaghi è periode pamarènta'an Karaton Kutai Kartanegara. Mètorot data taon 2023, bitongan panotor panèka 600.000.[1]
Klasifikasi
[beccè' | beccè' sombher]Bhâsa Kutai panèka Bhâsa dâlem rumpun Melayik sè aropa'aghi cabang toronan dâri Melayu-Polinesia, rumpun dâlem rumpun Austronesia. Bhâsa ka'dinto andi' hubungan semma', tapè bhidhâ sareng Bhâsa Melayik è polo Kalimantan laènna (contona Bhâsa Banjar è Kalimantan Lao', Bhâsa Berau, bân jhughân kalabân Bhâsa Melayu Brunei). Bhâsa Kutai jhughân andi' kontinuum dialèkal kalabân sè aghâbây duwâ' dialèk otamana andi' hubungan fonologi tor kosakata. Mètorot Ethnologue, rumpun Bhâsa Kutai èbâgi ka duwâ' Bhâsa, iyâ arèya:
- Bhâsa Kutai Kottah Bangun[2] (kode Bhâsa "mqg") èkoca'aghi è Kottah Bangun, Penyinggahan, Muara Muntai, Muara Wis, Sebulu, Muara Kaman, Kenohan, Kembang Janggut
- Bhâsa Kutai Tenggarong[3] (kode Bhâsa "vkt") èkoca'aghi è Tenggarong, Loa Janan, Loa Kulu, Muara Kaman, Muara Pahu, Anggana, Sangkulirang, Bengalon, Guntung Bontang)[4]
Hubungan
[beccè' | beccè' sombher]Obâna Bhâsa Banjar dâri vokal a dhâddhi e pepet dâlem Bhâsa Kutai. Conto:
| Bhâsa Indonesia | Bhâsa Banjar | Bhâsa Kutai Tenggarong | Bhâsa Kutai Kottah Bangun |
|---|---|---|---|
| Sore | Kamarian | Merian | Kemerian |
| Terkenang | Kaganangan | Kegenangan | Kegenangan |
| Degghi' | Kaina | Kendia | Kela |
| Nestapa | Marista | Merista | Merista |
| macco | Tapas | Tepas | Tapas |
| Putus | Pagat | Pêgat | Pagêt |
| kerra' | Tatak | Têtak | Tatak |
| kalkal | Jarang | Jêrang | Jêrang |
| sokoh | Batis | Bêtis | Bêtis |
| jhâman kona (Bari) | Bahari | Bêhari | Bêhêri |
| congocoh/lècèk | Karadau | Keradau | Keradau |
| patobin (kampung halaman) | Banua | Benua | Benua |
| aèng kemmi | Kamih | Kêméh | Kaméh |
| adârrâp | Mariga | Mêrêga | Bêrêgê |
| rokon | Rakat | Rêkat | Rêkat |
| bhâghus (baik) | Baik | Bêik | Bêik |
| bânnya' | Banyak | Bênyak | Bênyak |
| Mandih | Mandi | Mêndi | Mêndi |
| dâpor | Dapur | Dêpur | Dêpur |
Obâna Bhâsa Banjar dâ' ka duwâ' vokal u dhâddhi vokal o dâlem Bhâsa Kutai. Conto:
| Bhâsa Indonesia | Bhâsa Banjar | Bhâsa Kutai Tenggarong | Bhâsa Kutai Kottah Bangun |
|---|---|---|---|
| Jhâu | Jauh | Jaoh | Jeuh |
| Keruh | Karuh | Keroh | Karoh |
| Kocèng koros | Kucing kurus | Kocéng koros | Koceng koros |
| Tabu' | Parut | Perot | Parut |
| Belunjur | Bahunjur | Behonjor | Behonjor |
| Calana | Salawar | Seloar | Selawar |
| Ghâbây | Ulah | Olah/Polah | Molah/Polah |
Obâna konsonan m dhâddhi konsonan b dâlem Bhâsa Kutai. Conto:
| Bhâsa Indonesia | Bhâsa Banjar | Bhâsa Kutai Tenggarong | Bhâsa Kutai Kottah Bangun |
|---|---|---|---|
| Mattowah | Mintuha | Bentuha | Bentuha |
| Mantoh | Minantu | Benantu | Benantu |
| Adârrâp | Mariga | Merega | Berega |
| Mengkudu | Bingkudu | Bengkudu | Bengkudu |
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Kutai Tenggarong di Ethnologue (ed. ka-18, 2015) Kutai Kota Bangun di Ethnologue (ed. ka-18, 2015)
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, ed. (2023). "Kota Bangun Kutai". Glottolog 4.8. Jena, Jerman: Max Planck Institute for the Science of Human History. ; ;
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, ed. (2023). "Tenggarong Kutai". Glottolog 4.8. Jena, Jerman: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ Suryadikara, Fudiat (1979). Bahasa Kutai. Vol. 27. Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.