Bhâsa Bhâli

Bhâsa Bhâli iyâ arèya bhâsa sè tamaso' ḍâlem kalompo' bhâsa Melaju-Polinesia ḍâri kalowarghâ bhâsa Austronesia sè èkoca'aghi ra-kèra 3,3 juta orèng è taon 2000, sè bânnya'na èkonsentrasiaghi è polo Bhâli bân jhughân ècèrcèr è Nusa Penida, Lombok bârâ', bân Jhâbâ tèmor, kantos Somatra lao' bân Sulawesi . Èparkèra'aghi jhâ' è taon 2011, bâḍâ korang ḍâri 1 juta'an orèng ghi' aghuna'aghi bhâsa Bhâli mènangka bhâsa otama è Bhâli . Bhâsa Bhâli iyâ arèya bhâsa sè tamaso' ḍâlem kalompo' bhâsa Melaju-Polinesia ḍâri kalowarghâ bhâsa Austronesia sè èkoca'aghi ra-kèra 3,3 juta orèng è taon 2000, sè bânnya'na èkonsentrasiaghi è polo Bali bân jhughân ècèrcèr è Nusa Penida, Lombok bârâ', bân Jhâbâ tèmor,  kantos Somatra lao' bân Sulawesi .

Ondhâghân bhâsa

Bhâsa Bhâli, akadhi Bhâsa Jhâbâ bân Bhâsa Korea, bâḍâ ondhâghân èghuna'aghi, akadhi Bhâsa Bhâli Alos, Bhâsa Bali Madya, bân Bhâsa Bali Kasar. Hal kainto amarghâ pangaro Jhâbâ nyèrcèr ḍâ' Bhâli e jhâman Majapahit .Bhâsa sè èsambhât. Bhâsa sè èalosaghi, otabâ singgih, panèka bhâsa sè èghuna'aghi ka'angghuy aghâbay hormat otabâ èangghep. Bhâsa Bhâli sè èalosaghi bâḍâ pan-bârâmpan macem, akadhi è bâbâ panèka:

1. Bhâsa Bali Alos Singgih (a.si), èangghuy manabi acaca ka sulinggih (brahmana), pangobâsa dhunnya, pongghâba tèngghi, bân orèng pentèng.
2. Bhâsa Bhâli Alos Madia (a.ma), èghuna'aghi manabi acaca kalabân bhâsa sè alos, namong ta' èkataoè ponapa sè acaca kodhu ngangka' otabâ matoron nada sowarana.
3. Bhâsa Alus Mider (a. mi), iyâ arèya bhâsa sè sopan sè èangghuy bâkto acaca ḍâ’ ras attas otabâ ras bâbâ sè patot èhormatè.
4. Bhâsa Bhâli, Alos Sor (a. so), èghuna'aghi sareng orèng bâkto acarèta otabâ èmaksoḍ ḍâ' dhibi'na bâkto acaca ḍâ' bhâlâ sè èhormatè. Alos Sor èghuna’aggi ka'angguy andhâp asor bilâ acaca ka bhângsa sè lebbi tèngghi otabâ orèng se patot èhormatè. Oca’ se eghuna’aghi alos.
5. Bhâli Mider / Madia, èghuna'aghi bâkto ngajhâri è banjar, sakola'an bân kennengngan laènna sè bânnya' orèng. Bhâsa ka’ḍinto ta’ sombong otabâ kasar, namong èghuna’aghi ka'angghuy ngormatè orèng sè patot èhormatè tor orèng andhâp asor ( Jhâbâ/kaulâ ) jhughân orèng sè ta’ èkennal.
6. Bhâsa Bhâli renḍâ otabâ Kapara, èghuna'aghi bâkto acaca bân kanca, bhâlâ, tatangghâ bân orèng sè ella abit èkennal. Bâḍâ pan-bârâmpan macem Bhâli Alos, akadhi è bâbâ panèka:
7. Bhâsa Bhâli Sor, èngghi panèka bâgiyân ḍâri bhâsa Bhâli renḍâ sè èghuna'aghi ka'angghuy acaca ḍâ’ Orèng se èbâḍâ'aghi; kelas rènḍâ, kanca sè ta' èkennal, otabâ kanca sè semma' otabâ bâkto atokar bân orèng sè èatoraghi.
8. Bhâsa kasamén/kapara (bs), oca' linguistik sè asalla ḍâri sami, èghâdhui awwâlân ka- ètoro'è ahèran -an kaangghuy dhâḍdhi kapaḍâ'ân, èpasangè sareng kasamén. Dhâḍdhi bhâsa kasamén, artena bhâsa renḍâ sè bisa èghuna'aghi sareng sadhâjâna orèng bân ta' èmaksoḍ ka'angghuy ngaongghâ'aghi otabâ marendâ'aghi.
9. Bhâsa Bhâli kasar (bk), Bhâsa kasar panèka jhughân aropaa'ghi bhâsa renḍâ, sè èghuna'aghi ghâbây kanca sè semma' sè ampon akrab, ondhâghân bhâsa panèka serrèng èghuna'aghi bâkto atokar, ondhâghân panèka ta' èsaranaghi ka'angghuy èghuna'aghi ghâbây orèng sè ghi' ta'/ghi' bhuru ètemmo, ondhâghân panèka èjhawuaghi sareng pangangghuy namong bânnya' sè ghi' aghuna'aghi hosossa è antarana orèng sè sopan, è ḍâlem bhâsa Bhâli sè kontras paḍâ è bhân-sabbhân wilaya, aghuna'aghi kosa oca' è bhâsa kasar bisa acem-macem taghântong ḍâri loghât è bhân-sabbhân wilaya otabâ Kabhupatèn/kotta è Bhâli.