Bhâsa Batak Karo
Bhâsa Karo Batak[1][2] otabâ Karo[3] iyâ arèya bhâsa Austronesia ḍâlem kalowarga bhâsa Batak sè èkoca'aghi sareng orèng Karo Batak sè ngennengngè tana tèngghi Karo (Kabupatèn Karo), Langkat, ḍeli Serḍang, ḍairi, Meḍan, bân Acèh Tèmor Lao' è Inḍonesia.
Ḍâri jhâjhârbâ'ân ka'ḍinto, bhâsa Karo ètolès ngangghuy aksara Karo sè aropa'aghi macem aksara Batak. Aksara paneka asalla ḍâri ḍaèra Angkola-Manḍailing bâgiyân lao’na Tapanuli, bâgiyân dhari ḍaèra Batak. Saterrossa nyebbhut ḍâ' ḍaèra Toba Batak, saterrossa ḍâ' ḍaèra Batak Simalungun, ban ḍâ' ḍaèra Pakpak-ḍairi Batak, ahèrra ḍâ' ḍaèra Karo Batak. Aksara Karo sè segghut èsebbhut tolisan Karo otabâ Sorat Haru panèka aropa'aghi toron ḍâri aksara Brahmi ḍâri Inḍia Kona. Nangèng, samangkèn sakoni' orèng Karo sè bisa nolès otabâ ngartè aksara Karo, bân malaè ngangghuy aksara latèn.
Bânnya'en orèng sè aghuna'aghi bhâsa Karo è taon 1991 ra-kèra 600.000 orèng.[4]
Klasifikasi
[beccè' | beccè' sombher]Bhâsa Karo tamaso' bâgiyân ḍâri kalowarga bhâsa Batak lao', saèngghâ paḍâ bân Bhâsa Pakpak bân Alas-Kluet.[5] Ta' èpahami sareng Panotor bhâsa Batak lao', akaḍhi Toba, Angkola, bân Manḍailing.[5]
Ḍialek
[beccè' | beccè' sombher]Bâḍâ pan-bârâmpan ḍialèk è ḍâlem bhâsa Karo, èngghi panèka Karo Tèmor bân Karo Bârâ'.[5] ḍialek-ḍialek panèka èbhândhingaghi sacara fonologis bân leksikal.[5]
| Karo Tèmor | Karo Bârâ' | Artèna | |
|---|---|---|---|
| /waluh/ | /waloh/ | bâllu' | |
| /sitik/ | /sitek/ | sakonni' | |
| /dʒauŋ/ | /dʒoŋ/ | jhâghung |
Fonologi
[beccè' | beccè' sombher]| bilabial | apikal | palatal | velar | glotal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| hambat | asowara | p | t | tʃ <c> | k | |
| ta' asowara | b | d | dʒ <j> | g | ||
| frikatif | s | h | ||||
| nasal | m | n | ɲ <ny> | ŋ <ng> | ||
| lateral | l | |||||
| getar | r | |||||
| semivokal | w | j <y> | ||||
| Aḍâ' | Tengnga | Buḍi | |
|---|---|---|---|
| Tèngghi | i | - | u |
| Seddheng | e | ə | o |
| Mâbâ | - | a | - |
Mènorot Woolams (1996), bâdâ vokal kapèng petto', èngghi panèka vokal tengnga tèngghi /ɨ/ sè namong èpangghi'i ra-kèra saghâmi' oca', contona reh /rɨh/ 'dâtâng', dem /dɨm/ 'penno'.
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ "Glottolog 5.2 - Batak Karo". glottolog.org. Retrieved 2026-01-02.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, ed. (2019). "Batak Karo". Glottolog 4.1. Jena, Jerman: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ Henry Guntur Tarigan; Jago Tarigan (1979). Bahasa Karo (PDF). Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa. OCLC 8182404.
- ↑ "Batak Karo Language (BTX) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use | Ethnologue Free". Ethnologue (Free All) (in American English). Retrieved 2026-01-02.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Woollams, Geoff (1996). A Grammar of Karo Batak, Sumatra (PDF). Pacific Linguistics Series C - No. 130. Canberra: Pacific Linguistics. doi:10.15144/pl-c130. hdl:1885/145878. ISBN 0-85883-432-4.