Bhâsa Agabag

Bhâsa Agabag panèka Bhâsa asli sè èghuna'aghi sareng Suku Dayak Agabag, sala sèttong kalompo' ètnis è Kabhupatèn Nunukan, Kalimantan Dâjâ. Bhâsa ka'dinto nyebbar dâ' salanjhângnga songay Sembakung, Tulid, bân Tikung. Bhâsa Agabag èrancang sareng masyarakat sè ngangghuy abhâreng lembaga Forest Resources Management for Carbon Sequestration (FORMACS) sè èsokong sareng CARE International Indonesia CIDA bân Yayasan Selamatkan Teluk Balikpapan.^[1]

Suku Agabag andi' tello' sub-suku (mètorot ana' songay), makah kamus ka'dinto kalabân maso'aghi entri dialèk sè èangghuy kalabân tello' sub-suku kasebbhut. Tello' sub-suku kasebbhut panèka Sembakung, (dâlem kamus ka'dinto èsingkat Se), Tulid (Tu) bân Tikung (Ti).

Tembang Sakral “Kukui”

Bhâsa Agabag èghuna'aghi dâlem tembang sakral Kukui, panèka lagu ghâbây mojhi sokkor sè èkanyanyi sabelluna bân saellana kadhaddhiyân sakral, akadhii ngayau (perrang adhât) otabâ pasarèyan.^[2]

È taon 2023, Kantor Bhâsa Kalimantan Tèmor ngalakonè panyosonan kamus daèrah bân ghâbâyân istilah Bhâsa Agabag ghâbây nyokong pendidikan lokal.^[3] Salaènna panèka, è bulân Agustus 2022 èterbitaghi Alkètab bâgiyân Lukas ètarjema'aghi ka dâlem Bhâsa Agabag. Ka'dinto andi' tojjhuwân kaangghuy aberri' fasilitas pamahaman masyarakat dâ' dhâbuna Pangiran dâlem Bhâsa èbhu.

Dâlem hal paghellâran Ilau Dayak Agabag IX, Musyawarah Adhât bân Musyawarah Rajâ 11-15 Juli 2022, nyanyian Kukui èghellâraghi kalabân 1.258 hadirin mènangka wujud palestariyan hubungan masyarakat hokom adhât Dayak Agabag kalabân alam sè saimbang. Acara ka'dinto ngaollè pangarghâ'ân "Melantunkan Kukui Dayak Agabag Peserta Terbanyak" sè èberri' è tangghâl 12 Juli 2022 è Nunukan.^[4]

Sajârâ bân Asalla

Okara famili (kognat) dâlem Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag panèka 139 dâri 198 kosakata dhâsar Swadesh. Prèsentase okara famili antarana Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag panèka 70% sè ngasèllaghi bitongan bâkto pèsa awwâl antarana Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag, ka'dinto 882 taon lambâ'. Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag panèka Bhâsa tunggal è taon 1039 - 725 sè konah. Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag molaè apèsa dâri Bhâsa proto antarana taon 908-1296 (èbitong dâri taon 2021). Bhâsa Tidung bân Bhâsa Agabag panèka Bhâsa sè sarumpun saèngghâ maso' ka dâlem kalompo' rumpun Bhâsa.^[5]

Sombher-sombher

↑ Ytprayeh. "Kamus Bahasa Suku AGABAG". ytprayeh.com (dâlem bhâsa Inggris). Èaksès tangghâl 2025-06-18.
↑ Redaksi (2022-08-01). "Kukui, Tembang Sakral Suku Dayak Agabag Kalimantan". Koropak.Co.ID. Èaksès tangghâl 2025-06-18.
↑ Benuanta, Redaksi (2023-01-12). "Setelah Bahasa Tidung, Selanjutnya Disdikbud Nunukan Buat Kamus Agabag – Benuanta". benuanta.co.id. Èaksès tangghâl 2025-06-18.
↑ tedihouse. "Melantunkan Kukui Dayak Agabag Peserta Terbanyak". https://www.muri.org/Website/Rekor_detailmelantunkan_kukui_dayak_agabag_peserta_terbanyak (dâlem bhâsa Inggris Amerika). Èaksès tangghâl 2025-06-18.
↑ Firman Wahyudi, Eko (2021). "Kekerabatan Bahasa Tidung dan Bahasa Agabag (Kajian Linguistik Historis Komparatif)". Repository UBT. Èaksès tangghâl 18 Juni 2025.

[1] Ytprayeh. "Kamus Bahasa Suku AGABAG". ytprayeh.com (dâlem bhâsa Inggris). Èaksès tangghâl 2025-06-18.

[2] Redaksi (2022-08-01). "Kukui, Tembang Sakral Suku Dayak Agabag Kalimantan". Koropak.Co.ID. Èaksès tangghâl 2025-06-18.

[3] Benuanta, Redaksi (2023-01-12). "Setelah Bahasa Tidung, Selanjutnya Disdikbud Nunukan Buat Kamus Agabag – Benuanta". benuanta.co.id. Èaksès tangghâl 2025-06-18.

[4] tedihouse. "Melantunkan Kukui Dayak Agabag Peserta Terbanyak". https://www.muri.org/Website/Rekor_detailmelantunkan_kukui_dayak_agabag_peserta_terbanyak (dâlem bhâsa Inggris Amerika). Èaksès tangghâl 2025-06-18.

[5] Firman Wahyudi, Eko (2021). "Kekerabatan Bahasa Tidung dan Bahasa Agabag (Kajian Linguistik Historis Komparatif)". Repository UBT. Èaksès tangghâl 18 Juni 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]