Bahasa Pamona
Bhâsa Pamona panèka bhâsa Austronesia sè èghunaaghi sareng orèng Pamona è Sulawèsi Tengnga, Indonesia. Bhâsa panèka tamaso' dâ' subkelompok Kaili–Pamona, cabang dâri kalowarga bhâsa Nusantara sè nyalambher è sabâbhân Sulawesi tengnga bân lao'. Pamona sacara tradisional èghunaaghi è dataran Poso bân è sekitarna, kalabân èparkiraaghi 200.000 orèng sè aghuna'aghi, sè dhâddhiyâghi sala sèttong bhâsa lokal sè rèlatif bânnya' è wilayah panèka[1].
Fitur-fitur Otama Bhâsa Pamona
1. Akhir Vokal è Sabbhân Oca'
Sala sèttong ciri fonologis sè palèng khas dâri bhâsa Pamona panèka bhân-sabbhân oca' èakhèr kalabân vokal. Pola panèka nyadhiyaaghi ritme bân alur fonetik sè lancar, umum ghâbây bânnya' bhâsa Austronesia.
2. Morfologi Kompleks
Bhâsa Pamona andi' morfologi sè rèlatif kompleks, khusussa dâlem pembentukan bân artena bhâsa. Oca' akar bisa aoba fungsi bân arte lèbât kombinasi unsur morfem akadhi awalan, akhiran, bân akhiran. Mekanisme panèka mampu aghâbây sèttong oca' akar kaangghuy ngasèllaghi bânnya' bhângon kalabân nuansa arte sè acem-macem.
Conto sè serrèng èsebbhut ècerminaghi obâ'ân dâlem bhângon bân arte è dâlem aghâdhui afiks:
- kaju — kaju (akar)
- mekaju — makompol kaju (kalabân awalan me-)
- mokeju — bhângon laèn kalabân arte sè bhân-sabbhân (hubungan sèks, nojjhuaghi dinamika arte lèbât afiksasi)
Obâ'ân akadhi panèka nojjhuaghi cara Pamona aghâdhui unsur-unsur struktur bân makna sè produktif, sè dhâddhiyâghi panèlitian sè menarik dâlem morfologi Austronesia[2].
Menangka bhâsa komunitas kalabân apolowan èbu orèng sè acaca, Pamona pagghun mènangka media komunikasi sabbhân arè, è antarana dâlem konteks keluarga, ritual tradisional, bân pasar lokal. Namong èpangaro dâri bhâsa-bhâsa nasional akadhi Bahasa Indonesia, dokumentasi bân pangajharan bhâsa lokal sajân parlo kaangghuy ajaga kabudâjâ'an bân identitas etnolinguistik Pamona.
Dialèk
[beccè' | beccè' sombher]Bhâsa Pamona andi' pan-bârâmpan dialek otama sè ècerminaghè distribusi geografis bân jhâjhârbâ'ân migrasi orèng Pamona. Bhâsa sè palèng bânnya' èghunaaghi èngghi panèka Laiwonu (Iba), Pamona Poso, Tobau (Bare'e), bân Taa (Topotaa). Salaèn jârèya, bâdâ variasi lokal akadhi Onda'è, Puumboto, Pebato, Lage, bân Ampana[3]. Maske bâdâ bhân-sabbhân intonasi, lafal, bân pilihan kosa kata, orèng sè acaca dâri bhân-sabbhân dialek Pamona umumna saleng ngartè. Arèya nojjhuaghi tingkat saleng paham sè tèngghi, sèttong ciri bhâsa kalabân variasi dialek sè ghi' bâdâ è dâlem sistem linguistik sè padhâ.
Bidhâna bhâsa Pamona bân Bhâsa Indonesia bisa èkaton dâri kosa kata dasar è bâbâ panèka:
| Bahasa Indonesia | Bahasa Pamona |
|---|---|
| Berlari | Tetala |
| Kuat | Maroso |
| Makan | Mangkoni |
| Minum | Manginu |
| Orang | Tau / To |
Kosa kata panèka nojjhuaghi karakter fonologis Pamona sè salanjangnga èakhèrraghi kalabân vokal bân aghâdhui bhângon bhâsa sè konsisten.
Pamona panèka bhâsa sè èghâdhui bhâsa, sè aghâdhui peran penting dâlem komunikasi sabbhân arè, ritual tradisional, bân transmisi nilai-nilai budaya. Pertama kali èdokumentasiaghi sacara ilmiah è awal abad ke-20, sekitar taon 1912, bân èmolaè èkennal è sastra mènangka bhâsa Bare'e.
Sacara jhâjhârbâ'ân, Pamona abâdâhaghi panghubung antara masyarakat è wilayah Poso, Wotu, Manggatana, bân Masamba. Penyebaran panèka èkabâli raket sareng hijrah orèng Pamona polana konflik politik bân tekanan dâri Karajaan Luwu è jaman lamba'. È dâlem konteks Sulawèsi Tengnga, Pamona aghâdhui posisi bhâsa daerah kalabân jumlah penutur sè palèng bânnya' nomer duwâ' salastarèna bhâsa Kaili.
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Asti Dwi Ananta; Dinda Febrian; Nazwa Nadzilah (2023-08-25). "Perbandingan Fonologi Pada Bahasa Indonesia Dan Bahasa Jepang". Morfologi : Jurnal Ilmu Pendidikan, Bahasa, Sastra dan Budaya. 1 (4): 20–36. doi:10.61132/morfologi.v1i4.218. ISSN 3025-6038.
- ↑ "Bahasa Pamona Bare'e » Budaya Indonesia". budaya-indonesia.org. Retrieved 2026-01-03.
- ↑ Tiladuru, Bapak DJ. (2018-11-07). "Kamus Bahasa Pamona-Indonesia oleh Bapak Dj. Tiladuru (Pamona - Indonesia Dictionary)". LOBO: Annals of Sulawesi Research. 1. doi:10.25071/2563-2418.4. ISSN 2563-2418.