Bagus Rangin

Bagus Rangin panèka tokoh dâri Bantarjati, Majalengka (lahèr ra-kèra taon 1761) bân tokoh jhâjhârbâ'ân bân pahlawan sè alabân bân mimpin pemberontakan ḍâ' Bâlândhâ è Perrang Cirebon taon 1805-1812. Bagus Rangin asalla ḍâri Demak, Blandong, Rajagaluh (samangkèn Rajagaluh panèka Kacamadhân Rajagaluh, Majalengka) sè bâḍâ è sokona Ghunong Ceremai. Salèrana potrana Sentayem (Ki Buyut Teyom), panakanna Waridah tor katoronan ḍâri Ki Buyut Sambeng, sala sèttong panakanna orèng-orèng sè moljâ è daèra otabâ è ḍâlem bhâsa Cirebon sè ènyamaè Ki Gede. Ayah Bagus Rangin Buyut Sentayem alias Buyut Tayem. Bagus Rangin andi' tan-tarètan tello', tarètan lakè'na sè anyama Buyut Bangin bân alè'na sè ngodâ duwâ' sè anyama Buyut Salimar bân Bagus Serit (Bagus Serit jhughân pejuang moso penjajah).

Parjuwangan Bagus Rangin

Bagus Rangin bânnè rato; èpon coma orèng biyasa, namong èpon andi' semangat kasatriya sè nantang kakejaman bân diktator orèng-orèng kolonial Hindia Bâlândhâ bân otoritas lokal è Cirebon Residency. Salèrana manjheng è sakabbhina kasempadhân bân akhotbâ sè maḍâteng pangaterro. Khotbah sè panjhâghân sè mabâdâhaghi kasadaran dâ' artèna kaodi'ân bân kaodi'ân orèng-orèng lokal, sè ngaddhebbhi kasossa'an. Salèrana jhughân akhotbâ politik sè noddu' praktèk-praktèk sè ta' adhil dâri para pangobâsa Cirebon lokal. "Pangèran (Allah) ampon nyèpta'aghi dunnyah mènangka kennengngan ghâbây orèng-orèng odi'. Namong Sultan ajhuwâl ka orèng Cèna bân Perusahaan Hindia Tèmor Bâlândhâ , sè ta' toman arassa puas," ca'èpon kalabân ghâghâl. Bagus Rangin ta’ ambu. Salèrana terros ngatorraghi bânnya’ pessen socce kaangguy mokka’ socana atè sè sabellunna akaton ta’ andi’ pangarep. Orèng rowa sukses. Ra'yat ḍhâdḍhi ènga'è kalemma'ânna.

È bâkto jârèya, pan-bârâmpan pangobâsa ètnis Cèna ongghu-ongghu aghâbây kasossa'an orèng-orèng. Sala sèttong cara kaangghuy ngalakonè panèka, kalabân kolaborasi sareng Bâlândhâ , nyèwa tana dâri Sultan Cirebon è Cirebon.

Hasèlla, kakorangan lako sè maghâbây kalaparan. Orèng-orèng èpaksa ngakan dâun bân rebbhâ. mènangka akibat sè langkong jhâu, bânnya' orèng sè aghuli è tana, sambi negghu' tabu'na. Kabbhi orèng acerrèng polana sakè'. Saterrossa, kasossa’an odi’ maḍhâdḍhi bâḍâ sè ajhuwâl abâ’ (ka’dinto terros, ollè ḍhâdḍhi kantos samangkèn, akadhi sè èghâmbâraghi ḍâlem tembang Pantura “remang-remang”).

Èngghi panèka kanyataan panèka, maso' akal jhâ' orèng-orèng cè' bâji'na ka Babah—bân Bâlândhâ—saamponna ngèdingaghi khotbâ pencerahan Bagus Rangin.

Mètorot saksè

Sejarawan Nina Herlina Lubis nyata'aghi jhâ' hasèl panalèktèghân jhâjhârbâ'ân sè èlakonè sareng Profesor Sejarah è Fakultas Ilmu Budaya, Universitas Padjadjaran (Unpad) è Bandung, makowat argumèn jhâ' Bagus Rangin sanget pantes èghâdhui gellar kehormadhân dâri pamarènta.

È taon 2015, Bupati Cirebon ngatorraghi penghargaan ḍâ’ Walikota Bandung polana ḍhâdḍhi settong-settongnga kottha sè aghuna’aghi nyamana Ki Bagus Rangin mènangka nyamana lorong è Bandung.