Bâlândhâ Celleng

Lukisan sè ngabâsaghâghi prajurit Hindia Belanda sè abarna pote karya Isaac Israëls
Koleksi Rijksmuseum Amsterdam

Bâlândhâ Celleng (Bâlândhâ: Zwarte Hollanders; Jhâwa: Londo Ireng) panèka istilah ghâbây budhu' dâri Elmina (samangkèn Ghana, Afrika Bârâ'), sè èrekrut sareng Bâlândhâ dâ' Tentara Karajaan Hindia Bâlândhâ (Koninklijk Nederlands Indisch Leger, KNIL) bân ètugasaghi ka Hindia Bâlândhâ. E antarana taon 1831 bân 1872, lebbi dâri 3.000 orèng Afrika èrekrut dâri Pantai Emas Belanda kaangghuy atugas mènangka prajurit kolonial è Hindia Belanda. Rekrutmen panèka èngghi panèka langkah darurat, polana Belanda dhibi' ampon kaèlangan èbu-èbu prajurit Eropa bân polowan èbu pasukan pribumi è Perang Jawa, sè èlaksanaaghi è bâbâna Diponegoro. Bâlândhâ noro' pimpinan kakobâsa'an kolonial laènna è bâkto jârèya, akadhi Inggris Raya bân Perancis, sè marekrut prajurit Afrika kaangghuy aperrang è koloni laènna. Umumna, prajurit manca ta' kèra simpati dâ' penduduk asli è dâlem perlawanan dâ' pamarenta'an kolonial. È dhâlem parkara rekrutan Afrika bân KNIL, para' kabbhi rekrutan panèka dâri antarana budhu'. Perekrutan ampon lastare è taon 1872 saamponna Elmina èpassra'aghi ka Inggris Raya è dâlem Perjanjian Sumatera taon 1871.

Bâdâ orèng Afrika sè bisa abali ka Afrika Bârâ' aslina saellana perrang, tapè sabâgiyân bânnya' ètamen è Hindia Belanda saellana akabin bân bhâbinè' lokal. Toronanna èangghep orèng Indo-Eropa. Salastarèna Perang Dunnya kaduwâ' bân kamardika'an Hindia Bâlândhâ mènangka Indonesia, sabâgiyân bânnya'na ngalle ka Bâlândhâ.

E antara taon 1831 kantos 1872, èparkiraaghi 3.000 orèng Afrika Bârâ', bâdâ sè èghâbây sukarelawan bân bâdâ sè ètugasaghi, èbhâkta ka Jhâbâ kaangghuy aperrang sareng KNIL. È Perrang Jhâbâ, orèng Bâlândhâ ampon kaèlangan èbu-èbu prajurit Eropa[4] bân bânnya' polè prajurit asli. Merdeka Belgia dâri Belanda è taon 1830 jhughân ngasèlaghi kakorangan populasi Bâlândhâ, sè aghâbây Bâlândhâ lebbi malarat kaangghuy aghântè korbanna dâri sabellunna. Sabaligga, kaangghuy mastèaghi kasettiyanna prajurit asli, rèng-orèng rowa terro jumlah prajurit asli è militer èbâtesi dâ' satengnga dâri kakowadhân total. Bâ'na jhughân ngarep jhâ' tantara Afrika bhâkal lebbi tahan dâ' iklim bân panyakè' tropis è Hindia Belanda dâri tantara sè èimpor dâri Eropa. Balanda nemmo inspirasi kaangghuy merekrut prajurit Afrika è resimen Hindia Barat Inggris sè èbentuk kaangghuy ngontrol pemberontakan budak è Karibia. Pejabat Bâlândhâ è Suriname bân Hindia Bâlândhâ andi' kasempadhân kaangghuy nyakse'è resimen-resimen Hindia Bâlândhâ Inggris sè abâdâh bân terkesan sareng kamampowanna. Peneliti Bâlândhâ Ineke van Kessel nolès jhâ' orèng Bâlândhâ jhughân èpangaro sareng laporan-laporan positif dâri Mayor Charles Hamilton Smith, pejabat Inggris sè lahir è Antwerpen mènangka Karel de Smet, bân kenalan pribadi dâri anggota keluarga karajaan Bâlândhâ. È taon 1831, Gubernur J. Last dâri Elmina èparentaaghi kaangghuy rèkrut kompolan 150 prajurit Afrika bân èkirim kaangghuy aperrang è Hindia Belanda.

È dhâlem bhâsa Melayu, rèng-orèng ka'ḍinto èsebbhut "Orang Belanda Hitam" (Bâlândhâ Hitam) amarghâ aghuna'aghi nyamana julukan Bâlândhâ (Johannes, Mozes, bân salaènna) bân jhughân amarghâ arassa lebbi unggul ḍâri prajurit pribumi ḍâri Jâbâ bân Ambon. Arèya polana rèng-orèng rowa èrekrut dâ' tentara kolonial mènangka orèng Eropa. Pernyataan panèka kamungkinan èmaksod kaangghuy ajhâuwi hubungan dâ' asal-usulna è dâlem perbudakan. Bâdâ sè èrekrut otabâ è bekas koloni Bâlândhâ è Pantai Guinea, èngghi panèka è St. George d'Elmina (samangkèn bâdâ è Ghana) sareng perwakilan Tentara Hindia Belanda Karajaan, namong bâdâ sè èbelli è pasar budak è Kumasi. Bâdâ jhughân sè dâtâng dâri kennengngan sè lebbi jhâu, dâri kennengngan sè samangkèn èsebbhut Burkina Faso, Mali, Niger, Pantai Gading, bân Benin. Saellana koloni èpassra'aghi ka Inggris è tanggal 6 April 1872, è Perjanjian Sumatera taon 1871, area depot ètotop, bân keterlibatan orèng Afrika Bârâ' è tentara Hindia Belanda èlang-alèng.