Auguste Comte
Auguste Comte (19 Januari 1798 - 5 Sèptember 1857)[1] aropa'aghi filsuf Prancis sè è kennal karna ngennalaghi èlmo Sosiologi kalabân aliran positivisme. Kalabân prinsip positivisme, Comte aghâbây dhâsar sè èghuna'aghi sakabbhianna akademisi saat mangkèn èngghi ka'dinto pangangguy mètode ilmia ḍâlem èlmo sosial ka`angguy sarana ḍâlem ngaollè kabhenderrân. Comtè jhugân tokoh sè lughâllu nyèpta'aghi istilah sosiologi, saèngghâ ngaollè jhâjhuluk Eppa'na Sosiologi Saḍhunnya.
Kaodi'ân
[beccè' | beccè' sombher]Comte lahèr è Montpellier,[2] kotta kèni' è bâgiyân bârâ' dâjâ ḍâri naghârâ Prancis. Samarèna asakola è dissa' pas alanjutaghi pendidigânna è Ècole Polytechnique è Paris. Ècole Polytechnique èbagto rowa terkennal kalabân kaèstowanna ka gagasan republikanisme bân filosofi proses. È taon 1816, politèknik sèkasebbhut è totop ka'angghuy rè-organisasi. Comte terros ngallè ḍâri Ècole bân alanjutaghi pendidighânna è sakola kadokterran è Montpellier.[3]
Ta' abit sabârampa, Comte ngabâs kabhidhâ'an sè mencolok antarana aghâma Katolik sè èyanut kalabân pamèkkèran kalowargâ monarki sè akowasa saèngghâ è paksa ngallè ḍâri Paris. È bulân Agustus 1817 Comte ḍâddi morèd sakaligus sekrètaris ḍâri Claude Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon, sè samarèna ngèbâ Comte masok ka ḍâlem lingkungan intelek. È taon 1824, Comte ngallè ḍâri Saint-Simon karna aromasa bâḍâ ka ta'cocoghân ḍâlem hubunganna.
Èbagto jâriyâ, Comte tao apa sè kodhu èlakonè samarèna: neliti tentang filosofi positivisme. Rencanana hasèl karyana bhâkal è publikasi kalabân nyama Plan de travaux scientifiques nécessaires pour réorganiser la société (1822) (Inḍonèsia: Rencana studi Ilmiah untuk pengaturan kembali masyarakat). Namong Comte gagal ngaollè posisi akademis saèngghâ menghambat penelitanna. Kaodi'ân bân penelitianna molaè agântong ḍâ' sponsor bân bântowan finansial ḍâri pan barâmpan kancana.
Comte teros akabin bân rèng binè' anyama Caroline Massin.[4] Comte è kennal arogan, kejam bân ghâmpang ngoso' saèngghâ è taon 1826 sampè' è ghibâ ka romasakè' jiwa, namong buru sabellumma bâras. Saellana kondisina èpastabil bân Massin, Comte ngajhârin polè pa-apa sè sempat è rancang lambâ'. Namong sayangnga, Comte apèsa bân Massin è taon 1842 karna alasan sè ta' èkataowè. Èyantara bâgto aghârab polè rencanana bân pèsana, Comte a publikasi bukuna sè ajudul Le Cours de Philosophie Positivistic.
È taon 1844, Comte andi' hubungan ban Clotilde de Vaux, ḍâlem hubunganna sè platonis. Saellana Clotilde tadâ' omor, carèta cintana ḍhâḍḍhi quasi-religius. Ta' abit sabârampa samarèna materbi' bukuna sè ajudul Systèma de politique positive (1851-1854)[5]
Comte taḍâ' omor è Paris tangghâl 5 Sèptèmber 1857 bân è kobhuraghi è Cimetière du Père Lachaise.[6]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Encyclopædia Britannica Eleventh Edition (in Indonesia), 2025-10-16, retrieved 2026-05-09
- ↑ Montpellier (in Indonesia), 2023-08-30, retrieved 2026-05-23
- ↑ "Auguste Comte Biography - Life Story, Theory, Significance and FAQs". VEDANTU (in Inggris). Retrieved 2026-05-23.
- ↑ "Auguste Comte | Biography, Books, Sociology, Positivism, & Facts | Britannica". Encyclopedia Britannica (in Inggris). Retrieved 2026-05-23.
- ↑ Hutomi, Luthfi Muhammad (2014-04-14). "Karya Monumental August Comte: Course of Positive Philosophy dan System of Positive Politics". Welfarism (in Indonesia). Retrieved 2026-05-23.
- ↑ "On this Day 5 September death of Auguste Comte – Crazy Horse – Gert Fröbe – Mother Teresa | RIP The Final Impression" (in American English). Retrieved 2026-05-23.