Arnold Ap
Arnold Clemens Ap (1 Juli 1945 otabâ 1946 – 26 April 1984) panèka tokoh budaya, antropolog, musisi, bân seniman Papua sè aghâdhui peran penting dâlem pelestarian bân revitalisasi budaya Papua è jaman New Order. Salerana èkennal mènangka pendiri kelompok seni Mambesak, kolektif budaya sè aghâdhui musik, tarian, bân tradisi lisan Papua mènangka ekspresi identitas bân martabat Papua[1].
Arnold Ap lahir è Polo Numfor, Biak, bân asakola è Universitas Cenderawasih, Jayapura, olle ijazah sarjana geografi. Salaèn aktivitas akademikna, èpon atugas mènangka kurator Museum Universitas Cenderawasih, è dimma èpon adokumentasiaghi artefak, lagu rakyat, bân praktek budaya dâri bhân-sabbhân suku Papua. Lebat siaran radio RRI Jayapura, khusussa program "Pelangi Budaya Irian Jaya," Arnold Ap ngatorragi kasogiyan budaya Papua ka masyarakat, sambi èbângun kasadaran kolektif tentang pentingna budaya lokal è tengnga tekanan militerisasi bân homogenisasi budaya nasional. Kegiatan budayana salastarèna èangghep subversif sareng pejabat naghara, sè aghâbây ètangkep bân matè ta' alami è taon 1984, sè dhâddhiyâghi simbol perlawanan budaya bân martir ghâbây budaya Papua[2].
Kaodi'en
[beccè' | beccè' sombher]Arnold Ap maddek Mambesak è taon 1978 mènangka kalompo' musik bân seni sè adaptasi lagu-lagu tradisional dâri bhân-sabbhân wilayah Papua ngangghuy pakakas lokal akadhi tifa bân suling bambu. Lebat Mambesak bân program radio "Pelangi Budaya" è RRI Jayapura, èpon ngatorragi kabudâjâ'an Papua mènangka hal sè rancak, modern, bân martabat, ngangghuy bhâsa Melayu Papua, humor Papua sè khas, bân pangataowan lokal sè ella èpinggiraghi[3].
È dâlem konteks pasca-PEPERA 1969, karya-karyana èpahami bânnè namong mènangka seni, namong mènangka perlawanan budaya ghâbây erosi identitas Papua polana integrasi politik sè èserrèng sareng militerisasi bân standarisasi budaya è jaman Orde Anyar[4].
Tanggal 30 November 1983, Arnold Ap ètangkep sareng prajurit militer (Kopassus) kalabân tuduhan simpati dâ' Gerakan Papua Merdeka (OPM), ta' kalabân tuduhan hukum sè jhârna'. Orèng rowa ètahan bân èseksa è Penjara Abepura. Tanggal 26 April 1984, Arnold Ap ètembak mate è daerah Pasir Enam Beach è Jayapura, kalabân narasi resmi jhâ' èpon nyoba' buru klaim sè èraguaghi bânnya' sareng kalowargana, aktivis, bân peneliti HAM[5].
Kematian Arnold Ap mènangka titik balik sè signifikan dâlem sejarah Papua modern, sè madhateng kasadaran politik bân budaya sè lebbi jhârna' è antara orèng Papua.
Sampè' arèya, karya-karyana Arnold Ap bân Mambesak pagghun aropa'aghi simbol sè èghâdhui identitas bân martabat Papua. Musik bân ide-idena ampon madhateng inspirasi ghâbây generasi-generasi seniman bân aktivis budaya Papua dâri taon 1990-an kantos samangkèn, khusussa è bâbâna apa sè serrèng èsebbhut "erosi pembangunan." Arnold Ap èkaenga'è bânnè namong mènangka seniman, namong mènangka ikon perlawanan budaya Papua sèttong bhângon perjuangan sè aghâdhui posisi budaya mènangka ruang pembebasan sè palèng awal bân palèng mendasar.
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Juang, Arah (2021-04-26). "Perjuangan Kebudayaan Arnold Clemens Ap". Arah Juang (in Indonesia). Retrieved 2026-01-06.
- ↑ "new-report-reveals-extent-of-papua-human-rights-violations". Human Rights Documents online. Retrieved 2026-01-06.
- ↑ Rutherford, Danilyn (2012). Laughing at Leviathan. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-73198-8.
- ↑ Kirksey, Eben (2012-03-21). Freedom in Entangled Worlds. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-9476-1.
- ↑ "new-report-reveals-extent-of-papua-human-rights-violations". Human Rights Documents online. Retrieved 2026-01-06.