Andi Sultan Daeng Radja
 | Serradhân atopik umum ka`ḍinto èngghi panèka sabâgiyân rintisan. Abâ`na kèngèng abhânto Wikipèḍia kalabân ngembhângaghi. |
H. Andi Sultan Daeng Radja (20 Mèi 1894 – 17 Mèi 1963) panèka tokoh kamardhika'an bân pahlawan nasional Indonèsia dâri Sulawesi Lao'. Salèrana potrana Passari Petta Tanra Karaeng Gantarang sareng Andi Ninong.
Biografi
[beccè' | beccè' sombher]Pendidikan
[beccè' | beccè' sombher]È bâkto ghi' kènè', Sultan Daeng Radja èkennal kalabân bhâktè dâ' aghâma bân aktif è dâlem kegiadhân Muhammadiyah. Salèrana maddhek Masjid Lawas è Ponre, sè è bâkto jârèya palèng rajâ è Sulawesi Lao'.[1]
È taon 1902, Sultan Daeng Radja maso’ ka Volksschool (Sakola’an Rakyat) tello taon è Bulukumba. Salastarèna lulus dâri Volksschool, nerrossaghi sakola'anna è Europeesche Lagere School (ELS) è Bantaeng. Salastarèna asakola è ELS, Sultan Daeng Radja nerrossaghi asakola è Opleiding School Voor Inlandsche Ambtenaren (OSVIA) è Makassar.[2]
Sajârâ Parjuwangan
[beccè' | beccè' sombher]Parjuwangan Andi Sultan Daeng Radja alabân penjajah Bâlândhâ èmolaè bâkto gi’ nyantrè è Sakola’an Opleiding Voor Indlandsche Ambtenar (OSVIA) è Makassar. Ta’ kasokanna Sultan Daeng Radja dâ’ pamarènta'anna penjajah èpaodi’ sareng penindasan pamarènta’an Bâlândhâ dâ’ ra’yat Bulukumba.
Kasennengngan kaangguy abèla ra’yat tor bangsa Indonesia, sè ampon aèssè è dâlem sokmana Sultan Daeng Radja, sajân atambâ rajâ è bâkto salèrana aktif noro’ tombuna organisasi-organisasi nasionalis sè tombu è polo Jhâbâ, akadhi Budi Utomo tor Serikat Buruh Islam, sè èpaddhek mènangka alat parjuwangan alabân pamarènta’an kolonial Bâlândhâ.
Kasossa’anna Sultan Daeng Radja kaangguy mabèbas ra’yaddhâ dâri penjajah adhâddhiyaghi kalabân ros-terrosan noro’ Kongres Pemuda Indonesia è tangghâl 28 Oktober 1928, sè samarèna èkennal sareng Ikrar Pemuda. Saamponna abâli dâri kongres ka’dinto, tèkad Sultan Daeng Radja kaangguy ngojuk penjajah Bâlândhâ dâri Indonèsia sajân kowat.
Asareng Dr. Sam Ratulangi bân Andi Pangerang Pettarani, areng sareng Andi Sultan Daeng Radja, èpakon mènangka bâkkel dâri Sulawesi Lao’ kaangghuy hadir è rapat Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia (PPKI) sè bâdâ è Jakarta. PPKI aropa’aghi bhâdhân sè atugas nyadiya’aghi kamardhika’an Republik Indonèsia tangghâl 17 Agustus 1945.
Salastarèna Kamardhika'an Indonèsia
[beccè' | beccè' sombher]Pan-bârâmpan arè saamponna Indonèsia mardhika è tangghâl 17 Agustus 1945, pasukan Sekutu toron è Indonèsia, tamaso' è Bulukumba. Pasukan Sekutu asareng pasukan Bâlândhâ, lengkap sareng administrasi sipil sè èsebbhut Nederlands Indisch Civil Administration (NICA). Kabâdâ'ân NICA padâ sareng kabâḍâ’ân tentara Jeppang, sè èmaksod kaangghuy ajaja’aghi Indonèsia. Salastarèna Proklamasi Kamardhika'an Indonèsia è tangghâl 17 Agustus 1945, pamarènta NICA noddhu' Andi Sultan Daeng Radja noro' parjuwangan ajâgâ kamardhika'an Indonèsia, bân dâri ka'dinto èpakalowar dâri jabatan pamarènta'an.
Kalakowanna Andi Sultan Daeng Radja sabellunna tor samarèna mardhika dâlem parjuwangan kamardhika’an Indonèsia makobetèr NICA. Saterrossa, Sultan Daeng Radja anyata’agi ta’ poron areng-sareng sareng NICA. Tangghâl 2 Dèsèmber 1945, NICA nangkep Andi Sultan Daeng Radja è dhâlemma è Dhisa Kasuara, Gantarang.
Andi Sultan Daeng Radja èghibâ ka Makassar kaangghuy ètahan. Pamarènta kolonial ngarep, pangarep pangghuna Sultan Daeng Radja bisa maambu perlawanan orèng Bulukumba. Namong, sabhâligghâ. Tangkepanna èpon sajân manyala’agi perlawanan ra’yat Bulukumba dâ’ NICA.
Saterrossa NICA ngojuk Sultan Daeng Radja ka Menado, Sulawesi Utara. Tangghâl 8 Januari 1950, salastarèna Konferensi Mejâ Bunter (RTC) bân pangakowan kadaulatan Indonèsia sareng pamarènta Bâlândhâ, Sultan Daeng Radja èpabèbas sareng Bâlândhâ bân abâli ka Bulukumba. Tangghâl 1 Juli 1950, Andi Sultan Daeng Radja ambu dâri jabatanna mènangka Kepala Adat Gantarang bân èghântè potrana, Andi Sappewali Andi Sultan.
Saellana ambu dâri jabatanna mènangka Kepala Adat Gantarang, Mentri Dâlâm Naghârâ, kalabân Keputusan tangghâl 11 Juni 1951, ngangkat salèrana dhâddhi bupati è kantor Gubernur Sulawesi Lao’. Tangghâl 4 April 1955 ètugasaghi dhâddhi Bupati Bantaeng bân èangkat dhâddhi PNS teptep.
Perjuangan Andi Sultan Daeng Radja alabân penjajahan è Indonèsia akhèrra kèngèng penghargaan sè tèngghi dâri Pamarènta Indonèsia. Adhâsar dâ’ Keputusan Presiden Nomor 085/TK/2006 tangghâl 3 Novèmber 2006, Prèsidèn SBY aparèng gelar Pahlawan Nasional sareng Medali Kehormatan Bintang Mahaputera Adipradana dâ’ Andi Sultan Daeng Radja, è Keraton Naghârâ tangghâl 9 Novèmber 2006.