Aksara Bhâli
 | |
| Asmana ḍâlem bhâsa asli | (ban-bali) ᬅᬓ᭄ᬱᬭᬩᬮᬶ  |
|---|---|
| Carèta oḍi' | |
Aksara Bhâli sè èkennal jhughân mènangka Hanacaraka panèka aksara traḍisional Inḍonesia sè èkembhângaghi è Polo Bhâli. Aksara panèka otamana èghuna'aghi ka'angghuy nolès bhâsa Bhâli, Sansekerta, bân Kawi, namong ḍâri bâkto ka bâkto ampon èghuna'aghi jhughân ka'angghuy nolès pan-bârâmpan bhâsa ḍaerah laènna, akadhi Sasak bân Melayu, kalabân ètambâi bân èobâ. Aksara Bhâli paneka asalla ḍâri aksara Brahmi Inḍia lebât aksara Kawi ban akor sareng aksara Jhâbâ. Aksara Bali ampon aktif èghuna'aghi ḍâlem sastra Bhâli bân tolesan sabbhân arè sajjhek tengnga abaḍ ke-15 bân ghi' èajhâri è Bali mènangka bagiyân ḍâri kurikulum lokal, sanajjân bhâsâ bhâli ta' patè èghuna'aghi èḍâlem kaodhi'ân sabbhân arèna.[1]
Aksara Bhâli panèka sistem tolèsan abugiḍa sè kadhâddhiyân ra-kèra 18 kantos 33 aksara dhâsar, taghântong ḍâri bhâsa sè èghuna'aghi. akadhi aksara Brahmi laènna, bhân-sabbhân konsonan ngajhâri suku kata, kalabân vokal /a/ sè bâḍâ è ḍâlem sè bisa èobâ kalabân ḍiakritik tartanto. Aksara Bhâli ètolès ḍâri kacer ka kangan. Sacara traḍisional, aksara panèka ètolès ta' kalabân spasi è antarana oca' (scriptio continua) kalabân jumlah tandhâ bâca sè èbâtessè.
Sajhârâ
[beccè' | beccè' sombher]ramo' aksara Bhâli sè palèng kona panèka aksara Brahmi Inḍia, sè aoba dhâddhi aksara Pallava è Asia Lao' bân Asia Tèmor Lao' è antarana abaḍ ka-6 bân ka-8. Aksara Pallava saterrossa aobâ dhâddhi aksara Kawi, sè èghuna'aghi salanjhângan jhâman Hinḍu-Buddha Inḍonesia antara abaḍ ka-8 kantos abaḍ ka-15. È pan-bârâmpan wilayah Nusantara, aksara Kawi saterrossa aoba dhâddhi aksara traḍisional Inḍonesia, sala sèttongnga aksara Bhâli.[2]
Meḍia
[beccè' | beccè' sombher]Aksara Bali kabânnya'an ètemmoè è lontar, dâun korma sè ella èola sopajâ bisa ètolèsè. Meḍia panèka ampon èghuna'aghi è Inḍonesia molaè jhâman Hinḍu-Buḍdhâ bân ampon abit èghuna'aghi è salanjhânga è Asia Lao' bân è Tèmor Lao'. È Bhâli, palem sè èghâdhui bahan dhâsar ka'angghuy lontar panèka palem tal (Borassus flabellifer, èsebbhut jhughân palem ta'al). Namong palem ḍâri wilayah-wilayah tartanto sè anḍi' ḍâun sè cocok èghuna'aghi mènangka meḍia tolesan, bân è Bhâli palem sè èangghep palèng bhâgus asalla ḍâri ḍaerah kerrèng è lao'na Kabupatèn Karangasem, è sekitar Culik, Kubu, bân Tianyar. ḍâun palem èpèlè è bulân-bulân tartanto è bâkto ampon cokop èkembhângaghi tapè ghita' towa, umumna è sekitar bulân Maret-April otabâ Sèptember-Oktober. [3]ḍâun sè èpèlè saterrossa èbâgi bân èkerrèng è bâbâna mata'arè, proses panèka aoba ḍâun dâri ijo dâddhi konèng. Saellana jâriya, ḍâunna ècangrep è ḍâlem aèng pan-bârâmpan arè, èghusek, terros èjhemmor polè. Saellana jhemmoran kaduwâ' kalèna, lèntè è bhân-sabbhân ḍâun èpaèlang. ḍâun sè kerrèng lajhu kalkal è dâlem camporan ramuan kalabân tojjhuwân maghâli bân makowat lontar. Saellana èkalkal ra-kèra 8 jhâm, ḍâunna èpaèlang bân èpakerrèng polè è mata'arè, tapè è bâccaè è sabbhân bâkto. Saterrossa, ḍâunna èpece' kalabân pakakas pangèpè' sè èsebbhut pamlagbagan otabâ pamĕpĕsan ka'angghuy permukaan bisa alos bân rata. ḍâunna èpece' ra-kèra 15 arè, tapè èpaèlang è sabbhân bâkto ka'angghuy èghusek bân èberse'è. Saellana èangghep cokop alos, ḍâunna èkettok kalabân okoran sè èkabhuto, èlobângi, bân èghâris; lembârân lontar satèya la siap ka'angguy ètolès.[3]
Sombher
[beccè' | beccè' sombher]- ↑ Everson 2005, hlm. 1.
- ↑ Holle, K F (1882). "Tabel van oud-en nieuw-Indische alphabetten" (PDF). Bijdrage tot de palaeographie van Nederlandsch-Indie. Batavia: W. Bruining: xi, 9-35. OCLC 220137657.
- ↑ 3,0 3,1 Hinzler, H.I.R. (1993). "Balinese palm-leaf manuscripts". Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde / Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia. 149 (3): 438–473. doi:10.1163/22134379-90003116. ISSN 0006-2294.