Ḍârâ

Ḍârâ
Irudi gehiago
Rèncèan
Panthana	sistem kardiovaskular (id)
Arkanan	Plasma darah (id) Sel darah merah (id) Sel darah putih (id) keping darah (id)
Identifikadoreak
Latinez	sanguis
MeSH	bi' A15.145 A12.207.152 bi' A15.145
TA	A12.0.00.009
FMA	9670
Terminologia anatomikoa

Sél ḍârâ mèra (éritrosit) ḍâlem ḍârâ ngibâ oksigén ka samarbhâ sél è samarbhâ raghâ

Ḍârâ (Inḍonèsia: darah; Ènggris: blood) iyâ rèya jhâringan sirkulasi arobâ ancaran plasma bân sèl (sèl ḍârâ mèra, sèl ḍârâ potè, trombosit). Ologhân mèdis sè akaè'an bi' ḍârâ ampona ngangghuy èmbuân/ter-ater hemo- otabâ hemato-, ḍâri bhâsa Yunani "haima" sè artèna "ḍârâ".

Lakon (Fungsi) otama ḍârâ iyâ rèya ngèbâ zat-zat nutrisi (oksigèn, glukosa (Ghulâ)), komponèn ghâghântèn ḍâri jhâringan, kaḍhik mowang rè-karè (marana karbon dioksida bân asam laktat). Ḍârâ kèya rèya dhâddhi èrat pa'-tompa'anna sèl-sèl (leukosit, sèl tumor abnormal) kaḍhik mowang zat (asam amino, lipid, hormon) ma'lè kennèng èghibâ panḍhâlien jhâringan bân organ. Aral sè bâḍâ è kemmo'an otabâ è sirkulasi ḍârâ kennèng aghâbây trapas otabâ aral ḍâ' ka jhâringan.

Anatomi ḍârâ

Ḍârâ katorson ḍâri salèsèr jennès korpuskula/sèl; arkan arobâ rèya nyapo' 45%-an ḍâri ḍârâ. Karèna iyâ rèya plasma ḍârâ, ancaran konèng pellay mènangka bâḍḍhâ ancar kaangghuy ḍârâ. Ḍâlem kabâḍâân normal, pH ḍârâ artèri iyâ rèya 7,40-an. Mènangka paghânḍhingnga, ḍârâ ḍâlem sanèrbhâ raghâna manossa nyapo' 7% ḍâri abhut abâ', Karana arowa orèng jânggur bâttrana anḍi' 5-an liter ḍârâ (2,7–3 literra arobâ plasma). Mon èpacampo, lowas pamowana eritrosit ḍâlem raghâ manossa arèya paḍâ moso 2.000 kapèngnga lowas mowana kolè' lowarra manossa.

Sèl-sèl ḍâlem ḍârâ:

• Sèl ḍârâ mèra otabâ eritrosit (96%). Sè bâḍâ è mamalia, sèl rèya ta' anḍi' inti sèl bân organel, kentara sacara tèknis ta' kalebbhu ka ḍâlem sèl sokkla. Sèl ḍârâ mèra ngemmo' hemoglobin sè ngèbâ oksigèn.
• Sel ḍârâ potè otabâ leukosit (3,0%), arobâaghi pantha ḍâri sistem imun sè malejjhâr zat-zat infeksius.
• Trombosit (1,0%) sè alakon ḍâlem malèket otâbâ koagulasi ḍârâ bân ḍâlem prosès bârâ.

Plasma ḍârâ arobâaghi larutan sè akemmo' 96% aèng, 4% protèin plasma ḍârâ, kaḍhik râng-bhârâng asal sè laènna, è antarana:

• Albumin
• Lakon lèketta ḍârâ
• Imunoglobulin (Antibodi)
• Hormon
• Salèsèr protèin
• Salèsèr èlèktrolit (Sè otamana natrium)

Sanèrbhâ komponèn ḍârâ è attas arèya abujut ancaran annyong (non-Newtonian) kalabân bâtek-bâtek ghilian sè salèndhâ karaddhu bi' robâ ora' ḍârâ.

Fisiologi ḍârâ

Produksi bân dègradasi

Sèl-sèl ḍârâ èghâbây ḍâlem somsomma tolang lèbât prosès sè jârèya aolok hematopoiesis. Komponèn protèin èghâbây è atè, hormon èkasèl'aghi bi' kalènjhâr èndokrin, ḍhinèng fraksi ancar ètata bi' perro' bân bingsèl.

Sèl-sèl ḍârâ èlejjhâr bi' lèmpa bân sèl Kupffer sè bâḍâ è atè. Atè kèya alakon ḍâlem paprosèsân protèin bân assem amino (bingsèl makalowar protèin kènè' ka ḍâlem Kemmè (urin). Bâjâ eritrosit ampona 120-an arè, samarè jârowa sacara tartata (sistematis) èghântè'è bi' eritrosit anyar ḍâri prosès hematopoiesis.

Bâ-kèbâ oksigèn

Oksigènasi ḍârâ ètaker lèbât tekanan parsial oksigèn. Sacara kimiyawi, 98,5% oksigèn tacangkè' bi' hemoglobin (Hb), Pèra' 1,5% sè abhâsta sacara fisik. Molekul Hb iyâ rèya alat pangèbâ oksigèn kaangghuy mamalia bân ḍâ' jek-gâjjek spèsies laènna.

Kajhâbhâ artèri pulmonalis bân artèri umbilikalis kaḍhik vèna dhi'na, artèri ngèbâ ḍârâ a-oksigèn nambhânè jhântong ka sakabbhi raghâ lèbât arteriola bân kapiler, iyâ jârèya kennengngan panyerrebbhânna oksigèn. Sabhâligghâ, vènula bân vèna ngèbâ ḍârâ sè ta' anḍi' otabâ sodhâ a-oksigen abâli ka jhântong.

Bârna

Mongghu ḍâ' manossa bân mahlok sè ngangghuy hemoglobin, ḍârâ a-oksigèn abârna mèra tèra', ḍhinèng ḍârâ ta'pa oksigèn abârna apettengan, mèra kabungoan, kanalè bâjâna donor ḍârâ ḍâri vèna. Mon ètèngghu ḍâri lowar, ora' ḍârâ è bâbâna kolè' katon bhiru (bhiru langngè') .

Serangga

Ḍâ' serangga, ḍârâna (ècellok hemolimfa) ta' ngèbâ oksigèn (Polana sistem trakèa rèya terkas a-difusi oksigèn ḍâri lowar ngalèbâdhi difusi terkas ka jhâringan). Ḍârâ serangga pèra' alakon kaangghuy ngèbâ nutrisi bân mowang rapas (ghur-bhâghur).

Invertèbrata kènè'

Ḍâ' salèsèr invertèbrata kènè' marana serangga, oksigèn pas bhâsta ḍâlem plasma. Kèbân sè arajâân ngangghuyè protèin rèspiratori ghâbây maongghâ dhâjâ angko' oksigèn. Hemoglobin iyâ rèya protèin rèspiratori jhung bâttra, sabâjâ rowa, krustasea bân moluska ngangghuy hèmosianin (bhiru, ngemmo' timbhâghâ).

Ḍâ' kabânnya'an invertèbrata, protèin ngèbâ oksigèn rèya abhâsta ḍâlem plasma ḍârâ, ari'-bherri'ân bi' vertèbrata sè anḍi' sèl ḍârâ mèra ghun kaangghuy ngangko' oksigèn (dhâddhina maongghâ dhâjâ angko' ta'pa ngobâ viskositas otabâ matrapas organ panyoccè ḍârâ marana bingsèl).

Ter-ngater karbon dioksida

Bâjâ ḍârâ artèri sistemik aghili è kapilèr, ngalakonè difusi CO₂ ḍâri jhâringan ka ḍâlem ḍârâ. Kabânnya'an abhâsta ḍâlem ḍârâ (mènangka bikarbonat bân ion hidrogèn), sabâgiyân polè, acampo bhâreng hèmoglobin aghâbây karbaminohèmoglobin.

Sè ngater ion hidrogèn

Dèoksihèmoglobin (hèmoglobin sè la èocol bi' oksigèn) arèya anḍi' lakon sè laènna, iyâ rowa mèkot ion hidrogèn; dèoksihèmoglobin arèya anḍi' afinitas èlèktron sè tègghiân mon paghânḍhing moso oksihèmoglobin.

Kaèsaghân bân panyakè'

Diagnosis

Tekanan ḍârâ bân tès ḍârâ iyâ rèya mètodè diagnostik otama kaangghuy marèksa kabâḍâân ḍârâ bân kaèsaghân abâ'.

Patologi

Tèngghu kèya Panyakè' ḍârâ

aral sirkulasi bân kemmo'an ḍârâ teddhi ḍhâlârra salèsèr panyakè':

• Bârâ lowar kennèng maperrè kakorangan ḍârâ. Trombosit kennèng abhânto malèket ḍârâ è kabâḍâân bârâ ratrat, ḍhinèng bârâ rajâ ambhu dhuli ètambhâi.
• Sè ngaḍhâng sirkulasi ḍârâ kennèng maperrè salèsèr aral mèdis, ḍâri iskèmia èntar nekrosis jhâringan bân gangren.
• Hemofilia, panyakè' gènètik sḍârâperrè aral ḍâ' mèkanisme palèket ḍârâ.
• Leukemia, kanker è jhâringan sè ngasèlaghi ḍârâ.
• Kaèlangan ḍârâ, sè polana trauma otabâna laènna (marana bâjâ operasi), kaḍhik panyakè' ḍârâ laèn marana anèmia bân talasèmia, ampona ngambhuaghi transfusi ḍârâ. È sagejjâgghân naghârâ anḍi' bank ḍârâ kaangghuy nyangghupè kabhutowan ḍârâ (è Inḍonèsia èko'ordinasiaghi bi' PMI).
• Ḍârâ arobâaghi vèktor rajhâ ḍâlem infèksi. HIV, virus ḍhâlârra AIDS, kennèng èsèngghât lèbât seḍḍhing ḍârâ, aèng manni, otabâ sèkrèsi raghâ ḍâri orèng sè tasèngghât (kennèng infèksi). Hèpatitis B bân Hèpatitis C èsèngghât sè otamana lèbât seḍḍhing ḍârâ.
• Infeksi ḍârâ èolok baktèrèmia otabâ sèpsis. Malaria bân tripanosomiasis iyâ rèya infèksi parasit sè èsèngghât'aghi lèbât ḍârâ.

Transfusi ḍârâ

Transfusi ḍârâ iyâ rèya terapi ḍârâ sacara terkas. Polana bâḍâ caḍhângan ghlumpo' ḍârâ, ḍârâ ḍâri donor bân panarèmana kodhu karaddhu (transfusi ḍârâ sè ghlumpo'na dhâ-bhidhâ kennèng aghâbây komplikasi sè sara).

Produk ḍârâ laèn sè èpaghuna (èsuntik) iyâ rèya arobâ trombosit, plasma ḍârâ, cryoprecipitate, bân konsèntrat faktor koagulasi.

Tèngghu kèya

• Ḍârâ ghâbâyan
• Komposisi ḍârâ manossa
• Donor ḍârâ
• Ghlumpo' ḍârâ
• Sistem sirkulasi

Sombher

• Blood, Wikipèḍia èdisi bhâsa Inggris per 15 November 2005